Bir Suçun Üzerine Düşünceler FırtınasıEdebiyat
Dostoyevski'nin bu eseri, "dünya klasiği" sıfatını, bir hikâye anlatmanın çok ötesine geçerek, insan ruhunun en karanlık dehlizlerinde felsefi bir yolculuğa çıkardığı için hak ediyor. Roman, en temelinde, bir suçun anatomisini çıkarıyor; ancak bu, adli bir otopsiden ziyade, fikrin eyleme, eylemin ise vicdana dönüşmesinin sancılı bir kaydıdır.
Romanın merkezindeki muhteşem kurgu, Raskolnikov'un, bir tefeci kadının öldürülmesini "bu dünya için bir kazanım" olarak rasyonelleştirmesi üzerine kuruludur. Bu, basit bir cinayet motivasyonu değil, tehlikeli bir felsefenin ilk adımıdır.
Dostoyevski'nin dehası, tam da bu noktada, okuru karakterin zihnine hapsetmesinde ortaya çıkar. O "delilik" hali, o evham, o durmak bilmeyen içsel diyalektik, sayfalardan taşarak okura "sıçrar". Karakterin düşünce biçimi, ateşli bir hastalığın sayıklamaları gibi bizi de etkisi altına alır. Öyle ki, metinle boğuşurken, gerçekliğin sınırları bulanıklaşır ve bir an "Acaba kadını gerçekten öldürmedi mi?" diye sormak, Raskolnikov'un dünyasından baktığımızın kanıtı haline gelir.
Karakterin kendi zihninde yarattığı "üstün insan" teorisi; yani ahlaki sınırlardan azade olma özgürlüğü ve kanun tanımazlık iddiası, romanın felsefi çekirdeğidir. Bu, okuru derinden etkileyen, rahatsız edici bir çekiciliğe sahip bir fikirdir. Notlarımda belirttiğim o "hafif şiddet yanlısı çizgi" de, tam olarak bu teorinin soğuk ve acımasız mantığının bir sonucudur.
Bu yüzden eser, bir polisiyenin "katil kim?" sorusundan fersah fersah uzakta, bir felsefe kitabının "insan kim?" sorusuna odaklanır. Onu ayrı kılan, edebi formundan (romandan) hiç sıyrılmadan bu felsefi ağırlığı mükemmel bir dengeyle taşıyabilmesidir.
Karakterin din ile olan gelgitli ilişkisi de bu denklemin kilit parçasıdır. Onun savunduğu "tanrıtanımazlık", aslında ahlaki bir otoriteyi reddediştir ve bu da kaçınılmaz olarak "kanun tanımamazlığa" üstün insan teorisine zemin hazırlar.
Ancak Dostoyevski, teoriyi bir duvara çarptırır: insan vicdanına. Romanın sonunda karakterin kendi teorisine yenik düşmesi, entelektüel bir kibrin, insan olmanın yalın gerçeği karşısındaki çöküşüdür. Ceza kanunlardan değil, suçun kendisinden doğar.
Kitabı lise dönemimde okuduğum için fazlasıyla zihnimi yormuştu. O sebeple üniversite zamanı tekrar okuduğumda yeni şeyler öğrendim ve fikir örgüsünü anlamlandırabildiğim süreç oldu.
Bu kitabı okurken sık ara vermiş olmam, belki de bu yoğun zihinsel ve ruhsal ağırlıktandı. Kopukluk sandığım şey, belki de demlenme süreciydi. Bu, hızlıca tüketilip bitirilecek bir metin değil; yavaş yavaş, sindirerek okunması gereken bir tecrübedir. Ben bu tecrübeyi geç yaşadım, sizler erken yaşayın.
Bu incelmemi yazarken 15 mart 2009 tarihli notumdan faydalandım. Belki ilerleyen yıllarda tekrar okurum sefer farklı tat alacağımı düşünüyorum. İnsan akan sudur. Bazen aynı yerden yeniden akmak gerekiyor.
Muzaffer KOÇ
·
78 Gösterim
1 Yorum
Kırmadım. Hayat görüşüme katkısı olarak değerlendirdiğim için etki ve ağırlığını puanladım. Haddime değil Rus Edebiyatının temeli yazar için puan kırmak. On numara kitap. :-)
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.