Mülksüzler öyle bir kitap ki, içinde her türden iz taşıyor: bilimkurgu, siyaset, felsefe, hatta insan doğasına dair derin sorgulamalar. Son derece donanımlı bir eser; düşünsel yoğunluğu, ideolojik tartışmaları ve iki farklı dünyanın çarpıcı karşılaştırmasıyla dolu. Ancak bu kadar doluluğun içinde, okurken yer yer bir boşluk hissettim. Belki de okuma zamanım doğru değildi.
Le Guin, ideolojileri anlatma konusunda gerçekten ustaca bir iş çıkarmış. Kapitalizm ve anarşizmin iki ayrı gezegen üzerinden karşılaştırılması, düşünce deneyine dönüşen bir kurguyla verilmiş. Kitapta olaylar Urras ve Anarres adlı iki kardeş gezegende geçiyor. Urras, bolluk içinde yaşayan ama hiyerarşi ve eşitsizlikle dolu bir kapitalist toplum. Anarres ise özel mülkiyetin, devletin ve otoritenin olmadığı, paylaşımcı ve özgürlükçü bir sistemle yönetilen bir gezegen.
Bu iki gezegen arasındaki farklar, aslında iki farklı yaşam biçimini ve düşünce sistemini gözler önüne seriyor. Anarres’in düzeni, Odonculuk adı verilen bir felsefeye dayanıyor. Odonculuk, “mülkiyet insanı köleleştirir” anlayışını merkeze alan bir düşünce sistemi. Bu felsefenin kurucusu Odo, bir bakıma Anarres’in manevi önderi gibi. Toplumda üretim, sindikalar (syndik) adı verilen gönüllü topluluklarla yürütülüyor; yani merkezi bir devlet yerine herkesin katkı sunduğu bir yapı var.
Anarresliler Pravic adlı bir dil konuşuyor. Bu dil bile sistemin ideolojisini yansıtıyor; örneğin “benim” demek çok zordur, çünkü mülkiyet kavramı dilde bile yer bulmaz. Bu detay, Le Guin’in dünyasını sadece fikir olarak değil, dilsel düzeyde de ne kadar derin kurduğunu gösteriyor.
Ancak bu kadar güçlü bir fikir altyapısına rağmen, karakterlerle aramdaki bağ zayıf kaldı. Onları anlamama rağmen, onlara yakın hissedemedim. Sanki yanı başımızda, tanıdık yüzlerin arasında dolaşan insanlar gibiydiler ama yine de bana uzak geldiler.
Belki Mülksüzler’in amacı da tam olarak buydu bir yabancılık hissi yaratmak, “mülksüzlüğün” sadece eşyadan değil, aidiyetten de bir yoksunluk olduğunu göstermek. Fakat okur olarak iç dünyama dokunan bir sıcaklık aradım ve bulamadım.
Yine de kitabın başkahramanı Shevek, iki dünya arasında köprü kurmaya çalışan bir fizikçi olarak, bireysel özgürlüğün ve toplumsal sorumluluğun sınırlarını sorgulatıyor. Onun hikâyesi, hem düşünsel hem duygusal anlamda “özgürlüğün bedeli nedir?” sorusuna götürüyor insanı.
Sonuç olarak, Mülksüzler derin, zihin açıcı ama duygusal olarak biraz mesafeli bir kitap. Fakat düşünmeyi seven, ideolojilerin ötesine geçip “özgürlük” kavramını sorgulamak isteyen herkesin bir noktada tanışması gereken bir eser.
·
314 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.