Kitapda ilk dikkatimi çeken Hükümdar ile Siyasetname'nin ilk bakışta birbirine benziyor gibi görünüyor olmasıydı; sonuçta ikisi de bir hükümdara "devlet nasıl yönetilir?" sorusuna cevap vermek için yazılmış siyasi nasihat kitapları. Ama biraz dikkatli okuduğumuzda, bu iki eserin devlet fikrini de, hükümdar anlayışını da bütünüyle farklı dünya görüşlerinden çıkardığını fark ediyoruz.
Açıkçası bana göre Siyasetname, Hükümdar'a açık ara bin basar. Niccolo Machiavelli, seküler bir düzende hükümdarın gerektiğinde gayri ahlaki yollara bile başvurmasını, işe yaradığı sürece, normal ve hatta meşru sayıyor; onun için önemli olan sonuç, yani iktidarın korunması. Nizamülmülk ise tam tersine, hükümdarın her şeyden önce Allah’a karşı sorumlu olduğunu, adaletli davranmak zorunda olduğunu vurguluyor. Biri gücü merkeze alırken, diğeri sorumluluğu ve adaleti öne çıkarıyor.