Siyasetname
NizamülmülkYazar:
Nizamülmülk
Çevirmen:
Mehmet Taha Ayar
Tahmini Okuma Süresi:
10 sa. 21 dk.
Sayfa Sayısı:
365
Basım Tarihi:
1 Ocak 2023
İlk Yayın Tarihi:
1092
Yayınevi:
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
Orijinal Adı:
Siyasetname
ISBN:
9789944887427
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Diğer Baskılar
18 diğer baskı · Tümünü Göster
Siyasetname
3.299 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 1 Ocak 2023 · 365 s.
Siyasetname
250 okunmaSay Yayınları · 7 Mayıs 2018 · 368 s.
Siyasetname
209 okunmaAntik Kitap · 13 Mart 2018 · 208 s.
Siyasetname
197 okunmaDergah Yayınları · Ağustos 2022 · 281 s.
Siyasetname
147 okunmaNilüfer Yayınları · 27 Ağustos 2015 · 368 s.
Siyasetname
128 okunmaMilenyum Yayınları · Ekim 2015 · 264 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Nizamül Mülk’ün Sultan Melikşah’ın emri üzerine kaleme aldığı ve bütün bölümlerinde kararla liyakat, adalet ve disiplinden bahseden kitap, devlet yönetimi, padişahın uymadı gerekenler, mali yapı , Müslümanları ve devleti bekleyen sahili ve harici tehlikeler konularından bahsetmektedir.
51 fasıldan oluşan kitapta her fasılın açıklaması ve konusuna uygun hikayesi ile daha ilgi ile okumama olanak verdi.
Aslında yazarın kendisi kitabın sonunda ,en güzel şekilde kitabı neden ve nasıl yazdığını açıklamış:
“Yüce sultanımız eseri her okuduğunda dikkati artsın ve şu bendenin kendisine sadakat ve muhabbetinden haberdar olsun. Kendi tecrübesine kulak versin ve daima kendisine bıkkınlık vermeyecek bu eseri mütalaa edip okuyuversin. Zira bu kitap hem bir öğütnâme ve hem hikmetler ve vecizelerle hem de peygamber kıssalarıyla ve hem evliyaların menkibeleriyle, adil padişahların öyküleriyle doludur. Eser gelmişleri yad eder, gelmemişlerden bahseder. Bütün bu hacmine rağmen özet hükmündedir. Adil padişahların siyasetini konusu kılan kitap cehennemi ikaz, cenneti işaret eder.”
Siyasetname aslında çok akademik gibi görünse de, basitçe söylemek gerekirse bir “devlet nasıl iyi yönetilir” kitabı. Yazarı yıllarca devlet yönetmiş biri olduğu için teoriden çok tecrübelerini anlatıyor.
Bu kitap biraz “yöneticilere nasihatler” gibi. En çok üstünde durduğu şey adalet. Yani diyor ki: Bir yönetici adil değilse, o devlet uzun süre ayakta kalamaz. Bu fikir bugün bile kulağa fazlasıyla tanıdık geliyor.
Bir de sürekli “işi bilene ver” mesajı var. Torpil yapma, işi ehline bırak diyor. Bu da hâlâ en çok tartışılan konulardan biri.
Kitapta dikkat çeken bir başka şey de yöneticinin halktan kopmaması gerektiği. Sarayda oturup her şey yolunda sanma; halkın içine gir, sorunları dinle. Bugünün diliyle: “sahaya in.”
Tabii kitap padişahlık düzenine göre yazılmış. Demokrasi ya da seçim gibi kavramlar yok. Daha çok “iyi bir hükümdar nasıl olur” sorusuna cevap veriyor.
Kısaca:
Eski bir kitap ama mesajları hâlâ çok güncel.
Özellikle adalet ve liyakat konusu… hiç değişmemiş gibi.
“SiyasetName”Düşünce
Puan vermedi·365 syf.·
2025 128. kitabı
Hasan bin Ali et-Tûsî ( Nizamülmülk ), 1064–1092 yılları arasında Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun başvezirliğini yapmış, Sultan Alparslan döneminde göreve getirilmiş ve Sultan Melikşah döneminde de görevini sürdürerek devletin en parlak ve kurumsal dönemini şekillendiren “devlet aklı” ve idarî mimarı olmuş mütefekkir, Selçuklu sarayının geniş coğrafyasına uzanan tecrübesi sayesinde sınırların çok ötesine nüfuz eden bir etki alanı kuran Nizamül-Mülk, 
Siyasetname ‘si kuru bir hukuk dili yerine nasihatleri, hikâyeleri, ayet ve hadisleri, geçmiş padişah kıssalarını ve güçlü hitabet örneklerini harmanlayan öğretici anlatı dili kullanıyor. Böylece orta çağ’da İslam siyaset düşüncesinin en parlak örneklerinden birini ortaya çıkarıyor.
Siyasetname, kelime anlamıyla “yönetme sanatı ve devlet tedbiri üzerine yazılmış risale”, “siyaset” Arapçada sâ’is (seyis) ile aynı kökten geliyor, nasıl ki atı yönlendiren kişiye sâ’is deniyorsa, toplumu yönlendirme ve idare etme işine de siyaset yapmak deniyor, bu bağlamda Nizâmü’l-Mülk, siyaseti yalnızca cezalandırma olarak değil, hükümet etme, düzen kurma, idareyi sürdürme ve diplomasi yürütme gibi çok boyutlu bir faaliyet olarak konu ediniyor, eserdeki pek çok sahne ise düz tarih anlatımından ziyade sembolik, alegorik ve edebî bir kurgu şeklinde aktarıyor.
Kitap elli bölümden oluşan bir devlet işleri el kitabı gibi padişahtan vezire, maliyeden orduya, adaletten haber alma(elçilik) teşkilatına kadar devlet düzenini ayakta tutan temel ilkeleri sıralıyor. Eserin ana fikrinde “zulümle devletin payidar olamayacağı” düşüncesi oluşturuyor. Nizamülmülk’e göre bir devletin meşruiyeti ve bekası ancak adaletle mümkün, yönetim yetkisi adalet, liyakat ve merkezi otoriteyle birlikte düşünülürse anlam kazanıyor, topluma sirayet ediyor. Dolayısıyla
Nizamülmülk ), 1064–1092 yılları arasında Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun başvezirliğini yapmış, Sultan Alparslan döneminde göreve getirilmiş ve Sultan Melikşah döneminde de görevini sürdürerek devletin en parlak ve kurumsal dönemini şekillendiren “devlet aklı” ve idarî mimarı olmuş mütefekkir, Selçuklu sarayının geniş coğrafyasına uzanan tecrübesi sayesinde sınırların çok ötesine nüfuz eden bir etki alanı kuran Nizamül-Mülk, Siyasetname ‘si kuru bir hukuk dili yerine nasihatleri, hikâyeleri, ayet ve hadisleri, geçmiş padişah kıssalarını ve güçlü hitabet örneklerini harmanlayan öğretici anlatı dili kullanıyor. Böylece orta çağ’da İslam siyaset düşüncesinin en parlak örneklerinden birini ortaya çıkarıyor.
Siyasetname, kelime anlamıyla “yönetme sanatı ve devlet tedbiri üzerine yazılmış risale”, “siyaset” Arapçada sâ’is (seyis) ile aynı kökten geliyor, nasıl ki atı yönlendiren kişiye sâ’is deniyorsa, toplumu yönlendirme ve idare etme işine de siyaset yapmak deniyor, bu bağlamda Nizâmü’l-Mülk, siyaseti yalnızca cezalandırma olarak değil, hükümet etme, düzen kurma, idareyi sürdürme ve diplomasi yürütme gibi çok boyutlu bir faaliyet olarak konu ediniyor, eserdeki pek çok sahne ise düz tarih anlatımından ziyade sembolik, alegorik ve edebî bir kurgu şeklinde aktarıyor.
Kitap elli bölümden oluşan bir devlet işleri el kitabı gibi padişahtan vezire, maliyeden orduya, adaletten haber alma(elçilik) teşkilatına kadar devlet düzenini ayakta tutan temel ilkeleri sıralıyor. Eserin ana fikrinde “zulümle devletin payidar olamayacağı” düşüncesi oluşturuyor. Nizamülmülk’e göre bir devletin meşruiyeti ve bekası ancak adaletle mümkün, yönetim yetkisi adalet, liyakat ve merkezi otoriteyle birlikte düşünülürse anlam kazanıyor, topluma sirayet ediyor. Dolayısıyla
Siyasetname, Selçuklu Sultanı Melikşah’ın talimatıyla, devlet yönetimindeki aksaklıkları düzeltmek ve ideal bir yönetim modeli ortaya koymak amacıyla yazılmıştır. Bu dönemde Selçuklu Devleti, hızlı bir genişleme sürecinde olup merkezî otoriteyi sağlamlaştırma ihtiyacı içerisindeydi. Nizamülmülk, uzun yıllar vezirlik yapmış biri olarak bu eserde, hem teorik hem pratik bilgilerini harmanlamış ve yönetim ilkelerini hikâyelerle pekiştirmiştir. Eser, dinî ve ahlaki değerlere dayalı bir yönetim anlayışı önerir ve
yönetici ile halk arasındaki ilişkiyi adalet temeli üzerine inşa eder.
Selçuklu Devleti’nin yönetim anlayışını, bürokrasisini ve hükümet mekanizmalarını açıklayan bu eser, yalnızca tarihsel bir metin değil, aynı zamanda siyaset felsefesi, yönetim etiği ve devlet idaresine dair evrensel ilkeleri barındıran bir rehberdir. Bu yönüyle, yazıldığı dönemin ötesine geçerek birçok medeniyet ve düşünce sistemi için referans kaynağı olmuştur.
Kadınlar yönetimde olmamalıymış !Tarih
Bundan bin yıl öncesi kaleme alınmış bir eser. Selçuklu sultanlarına vezirlik yapmış bir şahsiyet, devlet yönetimindeki otuz yıllık tecrübelerini paylaşmış, o dönemin siyasetine öğütler vermiş, belki bugüne de. İyi hoş da ben kadın olarak nerdeydim biliyor musunuz? Hiç, koca bir hiç! Kadınlar yönetime asla yaklaşamaz, hatta bunla ilgili hadisler koymuş ortaya. Peki olmayalım, biz kadınlar olunca devletler yönetilemiyor, yıkılıyor. 1200 yıllık Roma’yı biz mi yıktık. Selçuklu’yu biz mi yıktık? Dünya savaşlarını biz mi çıkardık? Çok üzdün beni Nizamü’l Mülk. Keşke bilsem ruhu şâd mı?
Puanım beş çünkü bir şeyler öğretti. Bin yıl öncesi bile insanları mehdî gelecek diye kandırıldığını, dinlerin kendi içinde mezheplere ayrıldığı, erkeklerin ne kadar acımasız olduğu, makam mevki sevdasının devletleri altüst ettiği vb.
Selçuklu sultanı Melikşah, memleket işlerinin gidişatına dair devlet ricalinden rapor hazırlamalarını istediğinde Nizamülmülk bu eseri yazmış. Bu yüzden Selçuklu Tarihi açısından vazgeçilmez bir kaynak. Genel olarak adalet mefrumu üzerinde kurulu olan kitap, düşündüğümün aksine okuması oldukça kolay ve akıcıydı. Bilinen en büyük devlet adamlarından sayılan Nizamülmülk, bir idarenin nasıl en iyi nasıl yönetileceği hususunda geçerliliğini hâlâ koruyan savlar sunuyor ve bunları hikâyeler ile destekliyor. Yıllar geçtikçe devlet vizyonuna dair kavramlar değişiyor, ancak temel düşünce yüzyıllar boyu aynı kalıyor. Yöntemleri de o anki konjonktür belirliyor. Günümüzde de idari kadro ve yönetici pozisyonunda çalışan herkesin okuması ve kendine ders çıkarması gereken harika bir eser.
11. yy'ın en büyük devlet adamı...
Çağrı Bey'in, Tuğrul Bey'in, Alparslan'ın ve Melikşah'ın arkasındaki en büyük destekçileri.
Öyle ki benim için, devlet adamı denince aklıma gelen ilk isimlerden. Kalbinde tek ritm var adeta: "Adalet".
Bu eseri de Melikşah'ın isteği üzerine yazmıştır. Devlet nasıl olmalı, kendi döneminde aksayan yönler nelerdir devlet yönetiminde ve o devrin en büyük tehlikeleri, bunlarla nasıl mücadele edilmeli bunu kaleme almış.
Bir konuyu açıklıyor kendi fikirleriyle, sonra destekleyici mahiyette kısa hikaye, rivayet, ayet ve hadisler sunuyor. Kendisi şöyle tanımlıyor: "Hem nasihat, hem hikmet, hem destan, hem Kur'an tefsiri, hem peygamber sözleri, hem peygamberler kıssası, hem geçmiş adil padişahların maceralarıdır."
Machiavelli'nin ve batı dünyasının nasıl 
Hükümdar eseri varsa doğu uygarlıklarının da ondan daha değerli 'Siyasetnamesi' vardır. Devlete hizmet edecek her insanın okuması gerekir diye düşünüyorum. Fazla devletçi yanı ise bu yüzyıl ihtiyaçlarından uzaklaştırıyor hatta yer yer sıkabiliyor.
Gerçekliği olmasa da özünde değerli kitaptan bir menkıbe ile bitirelim:
Hz. Ömer vefat etmek üzeredir. Oğlu Abdullah, kendisini bir daha ne zaman ve nerede göreceğini sorar. Hz. Ömer, birinci olmadı ikinci olmadı üçüncü gece rüyanda görebilirsin der. Vefatından sonra oğlu Abdullah 12 yıl bekler de babasını rüyasında göremez. 12 yıl gördüğünde neden geciktiğini sorar. Adalet timsali Hz Ömer şu cevabı verir: Sevgili oğlum! Bağdat civarında harap halde bir köprü var idi, görevliler de onarımını ihmal etmişler idi, bir koyunun da ayağı oradaki bir deliğe denk gelivermiş de kırılmış. Şimdiye değin onun davasıyla meşgul idim.
Hz Ömer, Bağdat şehrini kurmadığı için doğruluk payı olmasa da benzer bir hadise için doğruluk payı olabilir. Her devlet adamının
Hükümdar eseri varsa doğu uygarlıklarının da ondan daha değerli 'Siyasetnamesi' vardır. Devlete hizmet edecek her insanın okuması gerekir diye düşünüyorum. Fazla devletçi yanı ise bu yüzyıl ihtiyaçlarından uzaklaştırıyor hatta yer yer sıkabiliyor.
Gerçekliği olmasa da özünde değerli kitaptan bir menkıbe ile bitirelim:
Hz. Ömer vefat etmek üzeredir. Oğlu Abdullah, kendisini bir daha ne zaman ve nerede göreceğini sorar. Hz. Ömer, birinci olmadı ikinci olmadı üçüncü gece rüyanda görebilirsin der. Vefatından sonra oğlu Abdullah 12 yıl bekler de babasını rüyasında göremez. 12 yıl gördüğünde neden geciktiğini sorar. Adalet timsali Hz Ömer şu cevabı verir: Sevgili oğlum! Bağdat civarında harap halde bir köprü var idi, görevliler de onarımını ihmal etmişler idi, bir koyunun da ayağı oradaki bir deliğe denk gelivermiş de kırılmış. Şimdiye değin onun davasıyla meşgul idim.
Hz Ömer, Bağdat şehrini kurmadığı için doğruluk payı olmasa da benzer bir hadise için doğruluk payı olabilir. Her devlet adamının
Puan vermedi·365 syf.·
2022 4. kitabı
Zaman ve kişiler değişsede düzen hiç değişmemiş. Kitabın diline karşı bir ön yargım vardı. Ağırdır diye fakat kitabı elime alınca yanıldığımı gördüm. Akıcı bir kullanılmış. Herkesin okuması gerektiğini düşündüğüm bir kitap.
Siyasetname eserine dili ağırdır ve hep siyaset üzerine konuşmalar vardır diye mesafeliydim. Fakat yanıldım, kitap çok akıcıydı. Sanki bir büyüğüm hikayelerle harmanlanmış bir şekilde bana nasihat ediyor gibiydi. Bir devlet büyüğünün nelere önem vermesi gerektiğini, ufak tavizlerin ve hataların nelere sebep olabileceğini sürükleyici bir şekilde anlatmış. Batıni, Karmati ve Rafizi oluşumların nasıl ortaya çıktığını, İslam'a ne şekilde zarar verdiklerini, o dönemde yaşayan Müslümanları nasıl katlettiklerini ve akıbetlerini bir solukta okudum. Kitabın bazı yerlerinde çok şaşırdım. Bazı hikayeleri çok sevdim sonrasında yaptığım araştırmalarda anlatılanların gerçek olduğuna ulaştım. Bu arada sahih olmayan hadise de yer verilmişti. Bu konuda araştırma yapanlar kolaylıkla fark edebilir. Bence herkesin okuması gereken bir kitap, halkından haksızlığa uğramış kimselerin hakkını geri almak için hükümdarların yaptıkları akıl oyunlarını keyifle okuyacağınıza eminim.
Eserde önemli hikayeler yaşanmışlıklar anlatılmaktadır. Devlet toplum ilişkisi devlet görevlileri ve devlette yaşayan kişiler arasındaki bağ ve düzen hakkında önemli bilgiler vermesi, nasihat ve dinden kesitler sunması eseri daha da güzelleştirmiş.
Yazar Hakkında
NizamülmülkYazar · 8 kitap
Nizamülmülk, Büyük Selçuklu Devleti sultanlarından Alparslan ve oğlu Melikşah'ın veziri olup büyük bir devlet adamıdır. Asıl adı Hâce Kıvâmüddin Ebu Ali Hasan bin Ali'dir. 1018 yılında İran'ın Tus şehrinde doğmuş ve 1092 yılında Nihavend'de, Hasan Sabbah'ın* fedâisi bir bâtini tarafından şehit edilmiştir.
Nizâmülmülk, vezir olduğu 1064'ten, şehit edildiği 1092 senesine kadar aralıksız yirmi dokuz sene Büyük Selçuklu Devletine, tam bir dirâyet ve adâletle hizmet etmiştir. Vazifeli olduğu için katılamadığı Malazgirt Meydan Muhârebesi hâriç, bütün Selçuklu fetihlerinde bulunmuştur. Sultan Alparslan'ın vefâtıyla veliaht Melikşah'ın tahta geçmesini sağlayıp, nizam ve âsâyişin korunmasında muvaffak olmuştur. Sultan Melikşah'a muhâlefet eden veya başkaldıran Selçuklu prenslerinin itâat altına alınmasında büyük hizmetleri geçmiştir. Sultan Melikşah, devletin idâresinde ona çok büyük ve geniş yetkiler vermiştir. Nizâmülmülk'ün akıllı, tedbirli ve adâletli idâresi sâyesinde de, Melikşâh'ın saltanatı, aynı zamanda Büyük Selçuklu Devletinin de en parlak ve en şanlı devri olmuştur.
Nizamülmülk alim, dindar, cömert, adil ve yumuşak huylu, suçluları çok bağışlayan, az konuşan bir kimse idi. Meclisi, alim ve salih insanlarla dolup taşardı. Alimlere çok saygı gösterirdi. Ebulkasım Kuşeyri ile İmam Ebulmeali Cüveyni gelince ayağa kalkar ve sonra tekrar oturur idi. Fakat Silsile-i Saadat*Ebu Ali Farimedi (k.s) gelince ayağa kalkar, onu kendi makamına oturtur, kendisi de onun önüne otururdu. Nizamiye Medresesi'ni* sırf İmam Gazali'nin (r.h) ilim öğretmesi için yaptırmıştı. Selçuklu sultanı Alparslan'ın oğlu Melikşah, bütün devlet işlerini Nizamülmülk'e havale edip ona Atabek* ünvanını vermişti.
Bir rivayete göre; fakir ve kimsesiz bir kadın, vezir Nizamülmülk'en bir müşkilinin halledilmesi için yardım istemiş. Nizamülmülk de durup onunla konuşmaya başlamış. Bunun üzerine vezirin mabeyncilerinden biri o kadını Nizamülmülk'ün yanından uzaklaştırmak istemiş. Vezir, mabeyncisinin bu hareketini çok çirkin görmüş ve "Muhakkak ki ben sana bu gibilere yardım edesin diye vazife verdim" diyerek onu haciblikten uzaklaştırmış.
Sultan Melikşah'ın etrafındaki bazı hasetçiler vezir Nizamülmülk hakkında ileri geri konuşmuş, hatta "Sizin mülkünüzde ortak olduğunu söyler" demişlerdir. Sultan da Nizamülmülk'e "Eğer benim saltanatta şerikim, mülkümde ortağım isen bunun da bir hükmü vardır. Eğer vekilim ve benim emrinde ise onun icablarını yerine getir" demiştir. Nizamülmülk ise Sultan'a şu cevabı vermiştir: "Başındaki o sultanlık tacı bendeki divite* bağlıdır. Bu ikisinin birlikte olması her şeyin dirliği ve saltanatının kıyamını temin eder. Bu divitin kapağını kapatırsam tacın kaybolur gider. Bir kapıyı kırmadan önce başına gelecekleri düşün".
Nizâmülmülk'ün Selçuklu Devletindeki bütün düzenleme ve değişiklikleri ciddi bir şekilde tetkik eden, devlet idâresinde kendi görüşlerini, icrâatını ve bunların gerekçelerini gelecek nesillere intikal ettirmek maksadıyla Fârisiolarak yazdığı Siyâsetnâme isimli eseri, bugün siyâset ilmiyle uğraşanların el kitapları arasında sayılmaktadır. Siyâsetnâme'de Türk-İslâm devletlerinin idâri, mâli, siyâsi, askeri, sosyal ve kültürel yönlerini incelemektedir. Tam doğru metin ve ilâvesiz nüshası, İstanbul'da Süleymâniye Kütüphânesi, Molla Çelebi kısmında 114 numarada mevcuttur. Siyâsetnâme, birçok dillere tercüme edilerek, yayınlanmıştır.
