Theoria yahu nazariyata dayalı evren anlayışı, her tür fayda, işlevsellik ve araçsallık kaygı sının ötesinde varlığı ve insanın onun içindeki yerini anlamaya yönelik zihni-manevî-kültürel-sanatsal bir çabayı ifade eder.
Moderniteden evvel Müslüman düşünürler, dünyayı anlamlandırmak için Doğu-Batı gibi kategorik kavramlar kullanmadılar. Müslüman bilim insanları, felsefeciler, âlimler, hakikati ararken dünyaya bir bütün olarak baktılar ve Hintli, Çinli, Afrikalı, Sasani, Yahudi, Hristiyan kimliğine bakmadan herkesten istifade ettiler.