“Başkaldırıyı seçenlere hamdolsun..”Edebiyat
En sevdiğim Saramago kitabı budur artık.
Ama baştan uyarayım,kutsal olanın eğilip bükülmesinden rahatsız oluyorsanız,size küfr gibi gelebilir.
Jose Saramago’nun Kabil’i,yalnızca kardeşi Habil’i öldüren bir figür değildir; adaletsizliğe maruz bırakılmış bir bilinçtir.Suçunu inkâr etmez ama onu doğuran koşulları Tanrı’nın yüzüne karşı savunur. Burada Kabil bir fail olduğu kadar, adaletin keyfî dağıtımına tanıklık etmiş bir itirazdır.Soru nettir: Suç kime aittir -eli kana bulanana mı,o eli bu noktaya getiren düzene mi?
Saramago’nun Tanrı’sı vanalarla,contalarla, manometrelerle uğraşan bir kozmik yöneticidir.Kutsallığın bürokratik koltuğunda oturur;gezegenin hidrolik sistemini denetler,evrensel mekanizmaları kontrol eder,”daha önemli işler” arasında felaketleri ihmal edebilir.Bu Tanrı zalim olduğu için değil,meşgul olduğu için korkutucudur.Keyfî tercihleriyle dünyayı kaosa sürükleyen, fazlasıyla tanıdık bir iktidar figürüdür.
Saramago’nun Azrail’i yardımsever ve çapkındır. Ölüm burada bir dehşet makinesi değil,insanî zaafları olan bir refakatçidir.Korku yumuşar,ağırlık ölüme değil,onu hazırlayan düzene biner.
Saramago’nun Havva’sı kendine güvenli,başına buyruk,Adem’in sözünden çıkarken haz duyan biridir.İtaatsizlik burada ahlaki bir sapma değil, varoluşsal bir harekettir.Ve Lilith…Erkek egemen anlatının demonize ettiği Lilith değil bu;arzusu olan,seçen, yöneten,iktidarıyla var olan güçlü bir kadın.
Saramago’nun dünyasında tumturaklı kelimeler bir değirmenin kanadını bile kımıldatamazken,gündelik kelimelerin dünyayı yerinden oynatabilme ihtimalini görürsünüz.Zaman parçalanır, şimdiki zaman bitmek bilmez.Çünkü adaletsizlik hiçbir zaman “olmuş bitmiş” değildir;hep şimdiki zamanda yaşanır.
Saramago’nun adaleti,yukarıdan dağıtılan bir ilke değildir.İlahi plana yaslanmaz,iyi niyetle aklanmaz.Adalet burada kurbanın bakışına sabitlenir.Masumiyet niyetle değil, maruz kalınan şiddetle ölçülür.Tanrı artık “adil mi, değil mi?” diye tartışmayı bırakırız, “kimin Tanrı’sı” diye sorarız.
Sorunu adalet diye sunulan düzenin kendisinde arayan tüm politik kitaplar gibi buna da aşık oldum.
··
1.018 Gösterim
1 Yorum
Dünyaya biraz erken gelseydi Saramago, odun ateşinde kizartirdi engizisyon;)
Şaka bir yana nefis kitap...
Emel Keleş
Gönderi Sahibi
Kesin. Ve biraz daha geç gelse, Pilar temiz çamaşır taşırdı mahpusa, gericiler suikast planlardı vs. 😏
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.