Hüccet-ül-İslam İmam Gazzâlî okunulmaz mı, okunulsa beğenilmez mi? Asıl ismi el-Kıstâsü’l-Müstakîm olan bu eser de hacmi küçük olsa da mantık ilmine giriş niteliğinde, birden fazla kez okuyup kavranması gereken çok kıymetli bir eser. Bu eseri 
Muhammed Yazıcı hocamız tercüme etmiş olunca da kıymeti daha da artıyor.
"Konuşmak, düşünebilmenin sonucudur. Düşünme ile konuşma, birbirinin sebep sonucudur; birbirinden ayırt edilemez. Mantık, doğru düşünmenin kıstaslarını vazeder, doğru düşünce ise doğru konuşmanın şartlarını oluşturur."
Bu sebeple düşünmenin doğru ölçüsünü yani mantık ilmini Kur'an'ın bize öğrettiği ölçülerle öğrenmemiz elzemdir. Bu öğrenmenin nihayetinde bulanıklaşmış sorularımızı sağlam bir düşünme süzgecinden her türlü soruya cevap verebilir hale gelebiliriz. Müellif 
İmam Gazali'nin eseri kaleme alma amacı öncelikle Bâtıniyye ve Ta'lîmiyye olarak da anılan Nizârî-İsmâilî Şiîlerine yönelik eleştirisidir. Bu inanışa göre bireysel düşünme ve kıyas olmamalı, belirledikleri bir imamın çizdiği sınırdan çıkılmamalıdır. Bu inanışa sahip bir genç ile olan sohbetini kaleme almıştır. Kitabın sonunda ise müellif şu şerhi düşmektedir: "Ta'limiyye mezhebini düzeltmek gibi bir amacım da yok zaten. Her ne kadar sözlerimin hitabı Ta'limiyye'ye yönelik olsa da, kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla kabilinden asıl hedef sizlersiniz."
Müellifin nihai amacının da şu olduğu söylenebilir: Ölçü bozulmasın ki inanç, akıl ve amel dosdoğru kalsın. Yalnız akıl yürütme değil, şeytanın oyunlarına aldanmamak için doğru akıl yürütme elzemdir. Çünkü şeytan da vesveseleri ile insana nasıl yaklaşacağını çok iyi bilmekte ve kafa karıştırmakta maharetlidir.
Doğru düşünmenin ölçüsü de bizzat Rabbimiz tarafından, Peygamber Efendimiz ﷺ vasıtasıyla bize bildirilmiştir.
"Şunu kesin bil ki, burada geçen ölçü; Allah'ı, melekleri, kitapları, peygamberleri ve Allah'ın mülk ve melekût âlemlerini (meleklerin evreni) bilmenin ölçüsüdür. Bu ölçüyü nasıl kullanacağını Allah'ın peygamberleri meleklerden öğrendiği gibi sen de peygamberlerden öğrenesin. Allah, ilk öğretmen (muallim-i evvel); Cebrail, ikinci öğretmen (muallim-i sânî); Hz. Peygamber de ﷺ üçüncü öğretmendir (muallim-i sâlis). Tüm insanlar bunu Allah'ın peygamberlerinden öğrenirler. Peygamberler dışında bunu öğrenebilecekleri bir yol yoktur."
Kur'an'ın temel ölçülerini kendi adlandırmasıyla üçe ayırır: teâdül, telâzüm ve teânüd
Teâdül ölçüsünü de büyük, orta ve küçük ölçüler olmak üzere üçe ayırır. Böylece toplamda Kur'an'ın 5 adet ölçüsü olduğunu ifade eder. Bu ölçüleri isnad ettiği ayetleri açıklar.
Konu ve anlatılanlar, okunmadıkça kolaylıkla anlaşabilen hususlar değildir. Bir bütün içerisinde anlaşılabilir. Yer yer anlamakta zorlandığım kısımlar da oldu. Bu yüzden incelememizde yalnızca eserin mahiyetinden bahsetmiş olalım.
Mantık ilmine dair okuduğum ilk eser diyebilirim. Okudukça ve anladıkça iman ettiğimiz meselelerin akli olarak da temellerini sağlamlaştıran bir eser olduğunu düşünüyorum. Muhammed Yazıcı hocamızın da dipnotları çok açıklayıcı olmuş. Tekrar ve tekrar okumamız gereken bir eser. Ben de not alarak ve daha derin bir araştırmayla yeniden okuyacağım inşallah.
Bu eser vesilesiyle Rabbimiz İmam Gazali'den ve Muhammed Yazıcı'den razı olsun. Bizim de onların ilminden feyz alabilmemizi, hayatımıza tatbik edebilmemizi nasip etsin.
Muhammed Yazıcı hocamız tercüme etmiş olunca da kıymeti daha da artıyor.
"Konuşmak, düşünebilmenin sonucudur. Düşünme ile konuşma, birbirinin sebep sonucudur; birbirinden ayırt edilemez. Mantık, doğru düşünmenin kıstaslarını vazeder, doğru düşünce ise doğru konuşmanın şartlarını oluşturur."
Bu sebeple düşünmenin doğru ölçüsünü yani mantık ilmini Kur'an'ın bize öğrettiği ölçülerle öğrenmemiz elzemdir. Bu öğrenmenin nihayetinde bulanıklaşmış sorularımızı sağlam bir düşünme süzgecinden her türlü soruya cevap verebilir hale gelebiliriz. Müellif İmam Gazali'nin eseri kaleme alma amacı öncelikle Bâtıniyye ve Ta'lîmiyye olarak da anılan Nizârî-İsmâilî Şiîlerine yönelik eleştirisidir. Bu inanışa göre bireysel düşünme ve kıyas olmamalı, belirledikleri bir imamın çizdiği sınırdan çıkılmamalıdır. Bu inanışa sahip bir genç ile olan sohbetini kaleme almıştır. Kitabın sonunda ise müellif şu şerhi düşmektedir: "Ta'limiyye mezhebini düzeltmek gibi bir amacım da yok zaten. Her ne kadar sözlerimin hitabı Ta'limiyye'ye yönelik olsa da, kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla kabilinden asıl hedef sizlersiniz."
Müellifin nihai amacının da şu olduğu söylenebilir: Ölçü bozulmasın ki inanç, akıl ve amel dosdoğru kalsın. Yalnız akıl yürütme değil, şeytanın oyunlarına aldanmamak için doğru akıl yürütme elzemdir. Çünkü şeytan da vesveseleri ile insana nasıl yaklaşacağını çok iyi bilmekte ve kafa karıştırmakta maharetlidir.
Doğru düşünmenin ölçüsü de bizzat Rabbimiz tarafından, Peygamber Efendimiz ﷺ vasıtasıyla bize bildirilmiştir.
"Şunu kesin bil ki, burada geçen ölçü; Allah'ı, melekleri, kitapları, peygamberleri ve Allah'ın mülk ve melekût âlemlerini (meleklerin evreni) bilmenin ölçüsüdür. Bu ölçüyü nasıl kullanacağını Allah'ın peygamberleri meleklerden öğrendiği gibi sen de peygamberlerden öğrenesin. Allah, ilk öğretmen (muallim-i evvel); Cebrail, ikinci öğretmen (muallim-i sânî); Hz. Peygamber de ﷺ üçüncü öğretmendir (muallim-i sâlis). Tüm insanlar bunu Allah'ın peygamberlerinden öğrenirler. Peygamberler dışında bunu öğrenebilecekleri bir yol yoktur."
Kur'an'ın temel ölçülerini kendi adlandırmasıyla üçe ayırır: teâdül, telâzüm ve teânüd
Teâdül ölçüsünü de büyük, orta ve küçük ölçüler olmak üzere üçe ayırır. Böylece toplamda Kur'an'ın 5 adet ölçüsü olduğunu ifade eder. Bu ölçüleri isnad ettiği ayetleri açıklar.
Konu ve anlatılanlar, okunmadıkça kolaylıkla anlaşabilen hususlar değildir. Bir bütün içerisinde anlaşılabilir. Yer yer anlamakta zorlandığım kısımlar da oldu. Bu yüzden incelememizde yalnızca eserin mahiyetinden bahsetmiş olalım.
Mantık ilmine dair okuduğum ilk eser diyebilirim. Okudukça ve anladıkça iman ettiğimiz meselelerin akli olarak da temellerini sağlamlaştıran bir eser olduğunu düşünüyorum. Muhammed Yazıcı hocamızın da dipnotları çok açıklayıcı olmuş. Tekrar ve tekrar okumamız gereken bir eser. Ben de not alarak ve daha derin bir araştırmayla yeniden okuyacağım inşallah.
Bu eser vesilesiyle Rabbimiz İmam Gazali'den ve Muhammed Yazıcı'den razı olsun. Bizim de onların ilminden feyz alabilmemizi, hayatımıza tatbik edebilmemizi nasip etsin.
·
143 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
