"Cinsiyet Kalkınca Ne kalır? Sorun İnsanın Kendisi."
Bu ay 
KiTaPHaNe okur kulübünde seçtiğimiz kitap hakkındaki düşüncelerimi paylaşacağım. Online ortamda yaptığımız tartışmada farklı perspektiflerin ortaya çıktığı verimli ve keyifli bir deneyim yaşadık.
Kitabın arka kapağını okuduğunuzda hikâyesi sizi kitabın kapılarını açmaya çağırıyor; bir an önce “beni oku” diye haykırıyor.
Peki anlatı gerçekten bu çağrının karşılığını veriyor mu?
Karanlığın Sol Eli, fikir olarak son derece çarpıcı bir çıkış noktasına sahip. Cinsiyetin sabit olmadığı bir dünyada geçen bu hikâye, ister istemez okurda toplumsal eşitlik, kimlik ve iktidar üzerine güçlü bir beklenti yaratıyor. İlgi çekici olduğu şüphe götürmez; ancak benim için asıl mesele, her zamanki gibi, bu fikrin nasıl işlendiği oldu.
Roman boyunca başkarakter Genly Ai’nin Gethen gezegenindeki iki farklı ülke arasında gidip gelişini okuyoruz: entrikacı, kişisel sadakatlere dayalı Karhide ve kolektif düzen adına bireyi görünmez kılan Orgoreyn. Bu karşıtlık ilk bakışta güçlü bir anlatı vaadi sunsa da, şehirler arası geçişler derinleştirilmiyor. Daha çok “görülüp geçilen” duraklar hissi veriyor. Özellikle Orgoreyn’de kurulan gözetleme ve fişleme düzeni, totaliterizm vaadi güçlü bir şekilde 1984’ü çağrıştırırken, anlatının bu hattı sürdürmemesi ciddi bir eksiklik yaratıyor. Okur ister istemez şunu soruyor: “Madem bunu gösterdin, neden buradan yürümüyorsun?”
Hikâye, Genly’nin sürgün edilen Estraven’le birlikte çıktığı uzun buzul yolculuğuyla bambaşka bir yöne evriliyor. Politik yapıların, toplumsal düzenin ve baştaki fikrin merkezde kalmasını beklerken; roman sessiz, içe dönük bir ilişki anlatısına dönüşüyor. Bu noktada şunu söylemeliyim: Genly ile Estraven arasında kurulan bağ anlaşılabilir, fakat paylaşılan bir bağ değil. Bağı görüyoruz ama içine alınmıyoruz. Sorun yolculuğun uzunluğu değil; okurun bu yolculuğa duygusal olarak dahil edilmemesi. Bu yüzden sayfalar ilerledikçe “bir an önce bitsin de hikâyeye dönelim” hissi ağır basıyor.
(Karakter spoiler!)
Estraven, romandaki belirsizliğin vücut bulmuş hâli gibi duruyor: ne kahraman, ne hain; ne kadın, ne erkek. Net tanımlara sığmayan bu karakterin ölümü de aynı şekilde büyük bir anlam yüklenmeden, neredeyse kazara gerçekleşiyor. Le Guin burada “anlamlı olanlar çoğu zaman anlamlı şekillerde ölmez” demek istiyor olabilir; ancak bu tercih, anlatısal olarak güçlü bir karşılık üretmiyor. Bu ölüm katharsis yaratmıyor; ne ideolojik ne dramatik bir zirve sunuyor. Okur dramatik bir karşılık ya da duygusal bir kapanış beklerken, bu boşlukla baş başa kalıyor.
Ekumen’in gelişi de bir kurtuluş değil, yalnızca bir soru işareti olarak bırakılıyor. Dışarıdan gelen hiçbir sistemin dünyayı ya da insanı kurtaramayacağı fikri, romanın sessiz finalini açıklıyor. Ancak bu sessizlik, özellikle belirgin bir kırılma ya da sonuç bekleyen okur için tatmin edici bir kapanış sunmuyor.
Bu noktada şunu da es geçmemek gerek: Romanın yoğun betimlemeleri ve uzun tasvirleri, bazı okurlar için fazlasıyla yorucu olabilir. Hikâyeye girmek zaten kolay değilken, anlatının dağınık yapısı okurla bağ kurulmasını daha da zorlaştırıyor. Özellikle mitler, raporlar ve günlükler gibi ara bölümler araya girerek tempo yavaşlatıyor; bu uzun tasvirlerle birleşince okuyucuyu iyice yoruyor. Bu durum, okuma deneyimi boyunca “anlıyorum ama hissetmiyorum” duygusunu besleyerek genel bir tatminsizlik hissi yaratabiliyor. Ama Ursula K. Le Guin’in düşünce dünyasını, bu romanı hangi amaçla ve neyi tartışmak için yazdığını bilen ya da buna dair okumalar yapan okurlar için aynı metin, sosyolojik ve metaforik açıdan çok daha farklı, hatta zengin bir deneyime dönüşebilir.
Öte yandan, bilimkurguyu daha çok dünyalar arası çatışmalar, büyük kırılmalar ya da merkezde duran güçlü bir ana olay üzerinden okumayı seven okurlar için Karanlığın Sol Eli, beklentiyle örtüşmeyen, hatta yer yer hayal kırıklığı yaratan bir deneyim de olabilir.
BİRAZ DAHA DERİNLERE GİRECEK OKURLARA
Roman çoğu zaman “yanlış okunuyor” gibi iddialı bir yerden savunuluyor; ben bunu söylemekten özellikle kaçınıyorum. Ancak şuradan okunabileceğini düşünüyorum: Karanlığın Sol Eli, cinsiyetsiz bir toplumun ideal bir düzen sunabileceğini göstermekten çok, insanın değişmeyen yanlarını görünür kılmaya çalışıyor. Cinsiyet ortadan kalksa bile iktidarın, bürokrasinin, korkunun ve baskının başka biçimlerde varlığını sürdürmesi tesadüf değil.
Bu açıdan bakıldığında romanın asıl meselesi cinsiyet değil; insanın kendisi. Eşitliğin biyolojik bir mesele değil, etik ve zihinsel bir mesele olduğu fikri metnin altından sessizce akıyor. Kemmer kavramı da bu bağlamda yalnızca cinsellikle ilgili değil; rollerin geçiciliğine, kimliğin sabit olmayışına işaret ediyor. Ancak bu güçlü fikirler, birey üzerindeki psikolojik sonuçlarıyla yeterince derinleştirilmediği için okurda tamamlanmamış bir dünya hissi bırakıyor.
Benim okuma deneyimimde, romanın söylemek istedikleri ile anlatının kurduğu ilişki arasında belirgin bir mesafe vardı. Metaforları gördüm, alt metni yakaladım; fakat hikâye beni içine almadı. Bu yüzden Karanlığın Sol Eli, fikir düzeyinde düşündüren ama anlatı düzeyinde zorlayan; sabır isteyen, mesafeli ve her okura hitap etmeyen bir roman olarak kaldı.
Metaforları güçlü, sosyolojik fikirleri önemli; ancak anlatısı dağınık, duygusal bağı zayıf ve kurgu tatmini düşük bir roman. Karanlığın Sol Eli, söyleyecek sözü olan ama bu sözü güçlü bir hikâye omurgasıyla desteklemeyen; okurdan ön kabul ve sabır isteyen bir metin.
KiTaPHaNe okur kulübünde seçtiğimiz kitap hakkındaki düşüncelerimi paylaşacağım. Online ortamda yaptığımız tartışmada farklı perspektiflerin ortaya çıktığı verimli ve keyifli bir deneyim yaşadık.
Kitabın arka kapağını okuduğunuzda hikâyesi sizi kitabın kapılarını açmaya çağırıyor; bir an önce “beni oku” diye haykırıyor.
Peki anlatı gerçekten bu çağrının karşılığını veriyor mu?
Karanlığın Sol Eli, fikir olarak son derece çarpıcı bir çıkış noktasına sahip. Cinsiyetin sabit olmadığı bir dünyada geçen bu hikâye, ister istemez okurda toplumsal eşitlik, kimlik ve iktidar üzerine güçlü bir beklenti yaratıyor. İlgi çekici olduğu şüphe götürmez; ancak benim için asıl mesele, her zamanki gibi, bu fikrin nasıl işlendiği oldu.
Roman boyunca başkarakter Genly Ai’nin Gethen gezegenindeki iki farklı ülke arasında gidip gelişini okuyoruz: entrikacı, kişisel sadakatlere dayalı Karhide ve kolektif düzen adına bireyi görünmez kılan Orgoreyn. Bu karşıtlık ilk bakışta güçlü bir anlatı vaadi sunsa da, şehirler arası geçişler derinleştirilmiyor. Daha çok “görülüp geçilen” duraklar hissi veriyor. Özellikle Orgoreyn’de kurulan gözetleme ve fişleme düzeni, totaliterizm vaadi güçlü bir şekilde 1984’ü çağrıştırırken, anlatının bu hattı sürdürmemesi ciddi bir eksiklik yaratıyor. Okur ister istemez şunu soruyor: “Madem bunu gösterdin, neden buradan yürümüyorsun?”
Hikâye, Genly’nin sürgün edilen Estraven’le birlikte çıktığı uzun buzul yolculuğuyla bambaşka bir yöne evriliyor. Politik yapıların, toplumsal düzenin ve baştaki fikrin merkezde kalmasını beklerken; roman sessiz, içe dönük bir ilişki anlatısına dönüşüyor. Bu noktada şunu söylemeliyim: Genly ile Estraven arasında kurulan bağ anlaşılabilir, fakat paylaşılan bir bağ değil. Bağı görüyoruz ama içine alınmıyoruz. Sorun yolculuğun uzunluğu değil; okurun bu yolculuğa duygusal olarak dahil edilmemesi. Bu yüzden sayfalar ilerledikçe “bir an önce bitsin de hikâyeye dönelim” hissi ağır basıyor.
(Karakter spoiler!)
Estraven, romandaki belirsizliğin vücut bulmuş hâli gibi duruyor: ne kahraman, ne hain; ne kadın, ne erkek. Net tanımlara sığmayan bu karakterin ölümü de aynı şekilde büyük bir anlam yüklenmeden, neredeyse kazara gerçekleşiyor. Le Guin burada “anlamlı olanlar çoğu zaman anlamlı şekillerde ölmez” demek istiyor olabilir; ancak bu tercih, anlatısal olarak güçlü bir karşılık üretmiyor. Bu ölüm katharsis yaratmıyor; ne ideolojik ne dramatik bir zirve sunuyor. Okur dramatik bir karşılık ya da duygusal bir kapanış beklerken, bu boşlukla baş başa kalıyor.
Ekumen’in gelişi de bir kurtuluş değil, yalnızca bir soru işareti olarak bırakılıyor. Dışarıdan gelen hiçbir sistemin dünyayı ya da insanı kurtaramayacağı fikri, romanın sessiz finalini açıklıyor. Ancak bu sessizlik, özellikle belirgin bir kırılma ya da sonuç bekleyen okur için tatmin edici bir kapanış sunmuyor.
Bu noktada şunu da es geçmemek gerek: Romanın yoğun betimlemeleri ve uzun tasvirleri, bazı okurlar için fazlasıyla yorucu olabilir. Hikâyeye girmek zaten kolay değilken, anlatının dağınık yapısı okurla bağ kurulmasını daha da zorlaştırıyor. Özellikle mitler, raporlar ve günlükler gibi ara bölümler araya girerek tempo yavaşlatıyor; bu uzun tasvirlerle birleşince okuyucuyu iyice yoruyor. Bu durum, okuma deneyimi boyunca “anlıyorum ama hissetmiyorum” duygusunu besleyerek genel bir tatminsizlik hissi yaratabiliyor. Ama Ursula K. Le Guin’in düşünce dünyasını, bu romanı hangi amaçla ve neyi tartışmak için yazdığını bilen ya da buna dair okumalar yapan okurlar için aynı metin, sosyolojik ve metaforik açıdan çok daha farklı, hatta zengin bir deneyime dönüşebilir.
Öte yandan, bilimkurguyu daha çok dünyalar arası çatışmalar, büyük kırılmalar ya da merkezde duran güçlü bir ana olay üzerinden okumayı seven okurlar için Karanlığın Sol Eli, beklentiyle örtüşmeyen, hatta yer yer hayal kırıklığı yaratan bir deneyim de olabilir.
BİRAZ DAHA DERİNLERE GİRECEK OKURLARA
Roman çoğu zaman “yanlış okunuyor” gibi iddialı bir yerden savunuluyor; ben bunu söylemekten özellikle kaçınıyorum. Ancak şuradan okunabileceğini düşünüyorum: Karanlığın Sol Eli, cinsiyetsiz bir toplumun ideal bir düzen sunabileceğini göstermekten çok, insanın değişmeyen yanlarını görünür kılmaya çalışıyor. Cinsiyet ortadan kalksa bile iktidarın, bürokrasinin, korkunun ve baskının başka biçimlerde varlığını sürdürmesi tesadüf değil.
Bu açıdan bakıldığında romanın asıl meselesi cinsiyet değil; insanın kendisi. Eşitliğin biyolojik bir mesele değil, etik ve zihinsel bir mesele olduğu fikri metnin altından sessizce akıyor. Kemmer kavramı da bu bağlamda yalnızca cinsellikle ilgili değil; rollerin geçiciliğine, kimliğin sabit olmayışına işaret ediyor. Ancak bu güçlü fikirler, birey üzerindeki psikolojik sonuçlarıyla yeterince derinleştirilmediği için okurda tamamlanmamış bir dünya hissi bırakıyor.
Benim okuma deneyimimde, romanın söylemek istedikleri ile anlatının kurduğu ilişki arasında belirgin bir mesafe vardı. Metaforları gördüm, alt metni yakaladım; fakat hikâye beni içine almadı. Bu yüzden Karanlığın Sol Eli, fikir düzeyinde düşündüren ama anlatı düzeyinde zorlayan; sabır isteyen, mesafeli ve her okura hitap etmeyen bir roman olarak kaldı.
Metaforları güçlü, sosyolojik fikirleri önemli; ancak anlatısı dağınık, duygusal bağı zayıf ve kurgu tatmini düşük bir roman. Karanlığın Sol Eli, söyleyecek sözü olan ama bu sözü güçlü bir hikâye omurgasıyla desteklemeyen; okurdan ön kabul ve sabır isteyen bir metin.··
875 Gösterim
4 Yorum
Yorumunuzdan kitabın derin fikirler taşısa da okumasının biraz zor olduğu kanaatine vardım bu tarz kitaplar genelde ya siyah ya da beyaz olarak yorumlanıyor bir kesim çok beğenirken bir kesimde ne okudum ben diyor ancak siz yine her açıdan fikir anlatı derinlik konu fazlasıyla detaylı bir inceleme yapmış ve kitabı tercih edecekler için adeta bir ön rapor hazırlamışsınız elinize sağlık 
Evet hocam, çok güzel yorumladınız. Ben de naçizane kendi çıkarımlarımı okura sunuyorum ki en azından neyle karşılaşacaklarını bilsinler. Her kitap her okura hitap etmiyor. Zamanı kısıtlı olan okurlar için küçük bir bilgilendirme her zaman iyidir düşüncesindeyim.
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.