Cyriel Buyssenin “Bibilər” əsəri zahirən ailədaxili münasibətləri əks etdirən bir dram təsiri bağışlasa da, mahiyyət etibarilə patriarxal cəmiyyətin insan psixologiyası üzərində yaratdığı dərin travmaları tənqid edən sosial-psixoloji əsərdir. Müəllif ailə mühitini mikro-model kimi təqdim edərək güclü və zəif arasındakı münasibətləri, hökmranlıq və itaət mexanizmini ümumiləşdirilmiş cəmiyyət mənzərəsinə çevirir.
Əsərdə bibilərin Raymonda qarşı nümayiş etdirdiyi qərəz və düşmənçilik fərdi antipatiyadan daha çox, illər boyu formalaşmış struktur zorakılığın nəticəsidir. Onların nifrəti konkret olaraq Raymonda yönəlsə də, əslində bu hiss kişilərə və kişilərin təmsil etdiyi hakimiyyət sisteminə qarşı yığılıb qalmış psixoloji reaksiyadır. Bibilərin həyatına qərar verən, talelərini müəyyənləşdirən həmişə kişilər olmuşdur. Onlar qadın kimliklərini reallaşdıra bilməmiş, subyekt deyil, obyekt mövqeyində mövcud olmuşlar. Yəni qadın kimi yox, xidmət edən varlıqlar kimi yaşayıblar. Bu isə ideoloji və sosial baxımdan boğulmuş bir həyatın qaçılmaz nəticəsi kimi daxili çürüməyə gətirib çıxarmışdır.
Raymond obrazı bu kontekstdə səbəb yox, simvolik funksiyaya malikdir. O, gəncliyi, azadlığı, maddi imkanları və seçim azadlığı ilə bibilərin heç vaxt sahib ola bilmədiyi bütün dəyərləri təmsil edir. Məhz bu səbəbdən Raymond onların şüuraltında bir “təhlükə” və eyni zamanda bir güzgüyə çevrilir. Bibilərin ona yönəltdiyi nifrət əslində öz həyatlarının məhdudluğuna, itirilmiş imkanlarına və susdurulmuş arzularına yönəlmiş nifrətdir.
Əsərdə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də nifrətin açıq şəkildə ifadə olunmamasıdır. Qardaş uşaqları üsyan etməyi bacarmırlar, çünki açıq etirazın doğura biləcəyi nəticələri yaxşı anlayırlar. Bu səbəbdən onlar susqunluğu təhlükəsiz davranış modeli kimi qəbul edirlər. Nəticədə nifrət birbaşa sözlərdə deyil, baxışlarda, xırda iradlarda, soyuq və məsafəli münasibətdə özünü göstərir. Bu səssiz nifrət açıq qarşıdurmadan daha dərin və daha dağıdıcı xarakter daşıyır.
Əsərin ən faciəvi tərəfi isə nifrətin səbəb-nəticə münasibətinin tərsinə qurulmasıdır. Bibilər kişilərə nifrət etdikləri üçün bədbəxt deyillər; əksinə, uzun illər davam edən bədbəxtlik, məhrumiyyət və sözsüzlük onların daxilində nifrətin formalaşmasına zəmin yaratmışdır. Buyssen bu yanaşma ilə fərdi mənəvi süqutun sosial quruluşla birbaşa əlaqəli olduğunu göstərir və oxucunu cəmiyyətin “sakit” zülm formaları üzərində düşünməyə vadar edir.
·
21 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.