ZübükEdebiyat
"Bak oğlum, Zübük bir tane değil, biz hepimiz birer Zübük'üz. İçimizdeki Zübük'lükten kurtulmaya bakmalıyız."
Aziz Nesin
Aziz Nesin’in 1961 yılında kaleme aldığı Zübük (Zübükzade İbrahim Efendi’nin Uzun Hikayesi), Türk edebiyatının sadece en komik değil, aynı zamanda en keskin siyasi hicivlerinden biridir. Nesin, bu eserinde bireysel bir dolandırıcılık hikayesinden yola çıkarak toplumsal bir röntgen çekmekte.
Zübük; kendi çıkarı için her kalıba giren, yalanı sanat haline getirmiş, dinsel ve milli duyguları sömüren siyasetçi/kişi tipini temsil ediyor.
Zübük'ü var edenlerin aslında onu meclise gönderen, ona inanan (ya da inanmış gibi yapan) halkın ta kendisi olmasıdır. Aziz Nesin burada şu mesajı veriyor: "Her toplum, hak ettiği Zübük tarafından yönetilir."
Zübük, hâlâ taptazedir. Çünkü eser sadece belli bir dönemi değil; popülizmi, fırsatçılığı ve kitle psikolojisini anlatıyor.
Roman, Doğu Anadolu’da bir ilçede geçiyor. Kahraman Zübükzâde İbraam Bey (veya İbrahim Zübükzade), açıkgöz, yalancı, dolandırıcı ama inanılmaz derecede kurnaz bir adamdır. Çevresindeki insanların saflığını, cehaletini, batıl inançlarını ve kolay kanma huyunu ustalıkla kullanarak önce küçük çaplı dolandırıcılıklar yapar (insanları kandırır), sonra bu yeteneğini siyasete taşır:
Belediye başkanı olur,
Milletvekili seçilir,
Ankara’ya heyet gönderip baraj-köprü vaatleriyle para toplar,
Vaadettiği hiçbir şeyi yapmaz ama halkın gözünde hâlâ “kahraman” kalmayı başarır.
Romanın sonunda foyası ortaya çıksa da kısa sürede toparlanır ve yeni vaatlerle (mesela ilçeyi ile çevirme vaadiyle) aynı döngüyü devam ettirir.
Zübük’ü var eden asıl güç, toplumun cahilliği, sorgulamaması, menfaatperestliği, ikiyüzlülüğü ve kolay kandırılabilirliğidir.
Din, gelenek, vatan sevgisi gibi değerler bile Zübük tarafından rahatça istismar edilir. (Hep ediliyor, edilmeye devam ediyor!)
Yazıldığı günden bugüne (hatta 2026’da bile) hiçbir şey değişmemiş gibi hissettiriyor. Siyasi popülizm, algı yönetimi, vaat furyası, cehaletin siyasete yansıması… Hepsi hâlâ capcanlı. Bu yüzden klasikleşmiş bir eser.
Yıllar evvel okuduğum bu güzel eseri, ikinci kez aynı tat ve lezzet ile okuduğumu ifade etmek isterim.
Zübüklerden uzak durmanız temennisiyle...
Iyi okumalar.
Aziz Nesin
Aziz Nesin’in 1961 yılında kaleme aldığı Zübük (Zübükzade İbrahim Efendi’nin Uzun Hikayesi), Türk edebiyatının sadece en komik değil, aynı zamanda en keskin siyasi hicivlerinden biridir. Nesin, bu eserinde bireysel bir dolandırıcılık hikayesinden yola çıkarak toplumsal bir röntgen çekmekte.
Zübük; kendi çıkarı için her kalıba giren, yalanı sanat haline getirmiş, dinsel ve milli duyguları sömüren siyasetçi/kişi tipini temsil ediyor.
Zübük'ü var edenlerin aslında onu meclise gönderen, ona inanan (ya da inanmış gibi yapan) halkın ta kendisi olmasıdır. Aziz Nesin burada şu mesajı veriyor: "Her toplum, hak ettiği Zübük tarafından yönetilir."
Zübük, hâlâ taptazedir. Çünkü eser sadece belli bir dönemi değil; popülizmi, fırsatçılığı ve kitle psikolojisini anlatıyor.
Roman, Doğu Anadolu’da bir ilçede geçiyor. Kahraman Zübükzâde İbraam Bey (veya İbrahim Zübükzade), açıkgöz, yalancı, dolandırıcı ama inanılmaz derecede kurnaz bir adamdır. Çevresindeki insanların saflığını, cehaletini, batıl inançlarını ve kolay kanma huyunu ustalıkla kullanarak önce küçük çaplı dolandırıcılıklar yapar (insanları kandırır), sonra bu yeteneğini siyasete taşır:
Belediye başkanı olur,
Milletvekili seçilir,
Ankara’ya heyet gönderip baraj-köprü vaatleriyle para toplar,
Vaadettiği hiçbir şeyi yapmaz ama halkın gözünde hâlâ “kahraman” kalmayı başarır.
Romanın sonunda foyası ortaya çıksa da kısa sürede toparlanır ve yeni vaatlerle (mesela ilçeyi ile çevirme vaadiyle) aynı döngüyü devam ettirir.
Zübük’ü var eden asıl güç, toplumun cahilliği, sorgulamaması, menfaatperestliği, ikiyüzlülüğü ve kolay kandırılabilirliğidir.
Din, gelenek, vatan sevgisi gibi değerler bile Zübük tarafından rahatça istismar edilir. (Hep ediliyor, edilmeye devam ediyor!)
Yazıldığı günden bugüne (hatta 2026’da bile) hiçbir şey değişmemiş gibi hissettiriyor. Siyasi popülizm, algı yönetimi, vaat furyası, cehaletin siyasete yansıması… Hepsi hâlâ capcanlı. Bu yüzden klasikleşmiş bir eser.
Yıllar evvel okuduğum bu güzel eseri, ikinci kez aynı tat ve lezzet ile okuduğumu ifade etmek isterim.
Zübüklerden uzak durmanız temennisiyle...
Iyi okumalar.·
117 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.