Yaşamın ta kendisiEdebiyat
Masumiyet Müzesi’ni okuma motivasyonum yalnızca edebi merak değildi; müzeye gitme planım ve yakında çıkacak dizisi, bu romanı benim için kaçınılmaz kıldı. Ancak kitabı okudukça bunun basit bir “aşk romanı” olmadığını, çok daha rahatsız edici ve derin bir metinle karşı karşıya olduğumu fark ettim. Romanın geçtiği semtlerde çocukluğumun izleri olması, anlatılan dünyaya yabancı kalmamamı sağladı; bu da metni benim için kurmacadan çok kişisel bir hafıza yolculuğuna dönüştürdü.
Kitabı yaklaşık 280 sayfa okuduktan sonra Masumiyet Müzesi’ni gezmek, romanı tamamlayan ikinci bir metinle karşılaşmak gibiydi. Sergilenen her eşya, romandaki bir cümlenin somut karşılığıydı. Orhan Pamuk’un yalnızca böyle bir aşk hikâyesi yazması değil, binlerce koleksiyoncuyu ve müzeyi gezip bu hikâyeyi gerçek bir müzeye dönüştürmesi, onun edebi anlamda takıntılı bir bilinçle hareket ettiğini düşündürüyor. Üstelik romanda Kemal’in de bir müze kurduğunu okuyoruz; sanki Pamuk, yazarken bu müzenin zaten var olacağını biliyordu. Kurgu ile gerçek arasındaki bu kasıtlı çakışma romanın en sarsıcı yönlerinden biri.
Masumiyet Müzesi, 1970–1980 arası İstanbul’u yalnızca fon olarak kullanmaz; o dönemi sınıfsal ilişkileriyle, ahlak anlayışıyla ve gündelik hayat detaylarıyla adeta bir tarih panoramasına dönüştürür. Okur, roman ilerledikçe yalnızca Kemal’in hikâyesini değil, bir dönemin ruhunu da öğrenir. Bu yönüyle eser, bireysel bir takıntının toplumsal bir zeminde nasıl meşrulaştırıldığını da gösterir.
Başkarakter Kemal’i ise affetmem mümkün değil. Onu büyük bir âşık olarak değil, tanıdığı hemen herkese acı çektiren biri olarak görüyorum. Nesibe Hala’nın yalnızlığı, Tarık Efendi’nin sessizce silinmesi, Füsun’un askıya alınmış hayatı ve özellikle Sibel’in görmezden gelinen yıkımı, Kemal’in “aşk” dediği şeyin bedelidir. Bu romanda aşk, yüceltilen bir duygu değil; başkalarının hayatını tüketen bir tahakküm biçimi olarak karşımıza çıkar. Nesibe Hala’nın yapayalnız kalışı, kitabın en sessiz ama en ağır sahnelerinden biridir.
Bugünden bakıldığında, romandaki gibi seven insanların neredeyse kalmadığını söylemek mümkün; kalanlar ise çoğu zaman sevdiklerini yaşatmak yerine yok etmeye daha yakındır. Masumiyet Müzesi bu açıdan yalnızca geçmişi anlatmaz, bugüne dair de rahatsız edici bir soru sorar: Sevgi ile takıntı arasındaki sınır nerede başlar, nerede biter?
Sonuç olarak Masumiyet Müzesi, beni etkileyen bir roman olmasının yanında, beni rahatsız eden bir metin oldu. Belki de değerli olan tam olarak budur. Orhan Pamuk, okura büyük bir aşk hikâyesi sunmaz; geride bırakılan kırık hayatları, sessizce çekilen acıları ve “masum” olmayan bir müzenin içini gösterir.
Romanda bazı kelimelerin özellikle kasıtlı seçildiğini düşünüyorum; “bazen” yerine “bazan” gibi kullanımlar dilin akışını bozuyor ve insanın ağzına tam oturmuyor. Ayrıca Pamuk’un bazı betimlemeleri gereğinden fazla uzattığı, okurun sabrını bilinçli olarak zorladığı hissine kapıldım. Bu tercihler belki dönemsel ve estetik bir amaç taşıyor olabilir ama okur olarak metinle arama mesafe koymama neden oldu. Bu yüzden kitabın bütün gücüne rağmen 1 puanı buradan kırıyorum.
Kısacası Masumiyet Müzesi, beni hem edebi olarak hem de duygusal olarak fazlasıyla içine alan ama aynı zamanda yer yer yoran bir kitap oldu. Okurken, gezerken ve üzerine düşünürken şunu fark ettim: Bu hikâye büyük bir aşkı değil, büyük bir takıntıyı anlatıyor ve geride kalanların bedelini görmezden gelmiyor. Tüm pürüzlerine, dildeki kasıtlı rahatsızlıklarına ve sabır sınayan betimlemelerine rağmen güçlü bir hafıza anlatısı olarak aklımda kaldı. Benim için bu kitap, sevilip geçilecek değil; tartışılıp rahatsız olunacak bir metin. Ve belki de asıl değeri tam olarak burada yatıyor. Okumak isteyenlerin sabır vermesi karşılığında edebi zevkin zirvesini yaşayacaklarını temin edebilirim. Değerlerin olduğu ve insanların arzularını dizginleyip mutlu yaşadıkları bir evrende görüşmek üzere, kitapla kalın.
··
100 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.