Yaramazlığın kara mizahla yazılmış bir tarihi varsa, Max ve Moritz bunun en erken ve en sert örneklerinden biri.
Bazı kitaplar çocuklara yazılmış gibi durur ama okurken insanın içi pek rahat etmez. Max ve Moritz tam olarak öyle bir kitap.
İlk bakışta iki yaramaz çocuğun şakalarla başlayan hikâyesini okuyacakmışız gibi geliyor. Ama sayfalar ilerledikçe bunun sadece bir “yaramazlık” hikâyesi olmadığını fark ediyorsunuz. Ahlak, ceza, sınırlar ve çocukluğa dair oldukça sert bir bakış var metnin içinde. Gülümseten çizimlerin altından huzursuz edici bir ton sızıyor.
Hikâye 19. yüzyıl Almanyası’nda, disiplinin ve itaatin çok merkezde olduğu bir dünyada yazılmış. Bu yüzden anlatı didaktik değil ama acımasız. Yaramazlık karşılıksız kalmıyor; hatta sonuçları bugünün çocuk kitabı algısına göre epey sert. Okurken “bunu gerçekten bir çocuk kitabı olarak mı düşünmüşler?” diye durup düşündüğüm anlar oldu.
Metnin beyitler halinde ilerlemesi ve şiirsel dili, hikâyeyi akılda kalıcı kılıyor. Çizimler ise sadece eşlik etmiyor; anlatının önemli bir parçası hâline geliyor. Okurken sık sık durup çizimlere geri döndüm, bazı sahnelere yeniden baktım. Kısa bir kitap olmasına rağmen aceleyle geçilmeyi sevmiyor.
En çarpıcı tarafı ise kara mizahı. Şakalar masum değil, sonuçları ağır. İyiliğe iyilik, kötülüğe kötülük anlayışı neredeyse hiç esnemiyor. Bu da metni rahatsız edici kılıyor ama aynı zamanda güçlü yapan şey de tam olarak bu. Çünkü kitap çocukluğu romantize etmiyor; öfkeyi, merakı ve sınır ihlallerini olduğu gibi gösteriyor.
Bugünden bakınca Max ve Moritz sadece çocuklara değil, yetişkinlere de seslenen bir metin gibi duruyor. Çocuk edebiyatının ne kadar karanlık olabileceğini ve nerede durması gerektiğini düşündürüyor.
Max ve Moritz, kısa ama etkisi uzun süren, masumiyet maskesi takmış sert bir klasik. Wilhelm Busch’un ahlak anlayışını, Alman kültürünün disiplinci yapısını ve çizimli anlatının erken evrimini bir arada görmek isteyenler için gerçekten kaçırılmaması gereken bir eser. Kitabın özenli baskısı da onu sadece okunacak değil, dönüp bakılacak, incelenecek bir metne dönüştürüyor.
Kime öneririm?
– Çocuk edebiyatına farklı bir yerden bakmak isteyenlere
– Kara mizahı sevenlere
– Çizimli kitapları sadece “hafif” metinler olarak görmeyenlere
– Kısa ama düşündürücü okumalar arayanlara
Fihrist Kitap kitaptan çıkan bu güzel kitabı 
Gönül Tuğba ile okuduk :)
Fihrist Kitap kitaptan çıkan bu güzel kitabı Gönül Tuğba ile okuduk :)
·
30 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.