“AZİYADE”
Aziyade, Fransız deniz subayı 
Pierre Loti’nin Osmanlı topraklarındaki görevi sırasında yazdığı ilk kitaptır. Çok eski bir kitap bu aynı zamanda (1879). Orijinali Fransızca dilindedir (Aziyadé); kitap daha sonra önce Osmanlı alfabesiyle yayınlanmış, son olarak da Cumhuriyet döneminde Latin harfleriyle modern Türkçeye aktarılmış.
Kitaptan önce ben biraz yazardan bahsetmek istiyorum. İstanbul-Eyüp Sultan’da müthiş manzaralı Pierre Loti Tepesi’ne ve bir Kafe’ye adını veren bu insan, aynı zamanda bir yazardır. Görev yıllarında Fransa’dan Türkiye’ye gelir ve Eyüp’te yaşamaya başlar. Türk dünyasına hayranlığı nedeniyle kendi ülkesi ve Batı tarafından karalanır (hatta Nazım Hikmet gibi bazı şairler onu casus olarak da görmüşler, bkz. onun ‘Şarlatan Pierre Loti’ adlı şiiri).
Neyse, Milli Mücadele döneminde Anadolu’daki direnişe destek vermesi ve kendi ülkesi Fransa’ya ağır bir dille eleştirmesiyle bizim ülkemizin ilgisini kazanmış. Asıl adı Louis Marie Julien Viaud olan Loti, daha sonra adını değiştirerek ‘Arif Ussam Efendi’ olarak ülkemizde yaşamış.
Bu kitapta da Loti’nin Türkleşmesine şahit oluyoruz. Pierre Loti’nin Türkçemizi öğrenme çabaları, okurken tebessüm ettiren satırlardı.
Tabii bunda en büyük etken, kitapta adı geçen bayan kahramanımız olmuş. Kitabın konusuna geçersek; bir İngiliz savaş gemisiyle 1876’da Selanik limanına gelen roman kahramanı aracılığıyla yazar, kendi yaşam öyküsü ile kurmaca arasında bu kitabı yazar. Orada Çerkez kızı Aziyade’yi görür ve aşık olur. Selanik’te başlayan ve daha sonra İstanbul’da devam eden bu ilişkiyi, gün gün ve mektuplar tadında okuyoruz. Aynı dili konuşamayan, ama aynı kalp dilini konuşan bu iki insan ve bir de aralarında Türkçe–Fransızca Çevirmen Samuel vardır, Loti’nin en güvendiği insan. O sadece bir Tercüman değil; ilişkinin devamını mümkün kılan, ikilinin buluşmasını da planlayan, gizli aracı ve düzenleyici figürdür kitapta. Onsuz Loti ile Aziyade’nin ilişkisi neredeyse imkânsız olurdu. Bir yerde şöyle der Loti: ‘Aziyade’yi seviyor gibiydim. Onun yüzünden Türk olmayı seçtim. Bu ülkeyi seviyorum, çünkü burası onun ülkesi…” Sevdiği kadın için bizim ülkemizi seven bir adamın hikâyesi..
Elbette kitap sadece bundan ibaret değil; Osmanlı’nın 19. yy’ın sonundaki (Abdülhamid dönemindeki) toplumsal ve siyasal yapısına da ışık tutuyor. 1876-77 Yıllarında yaşanan Doğu Sorunu, Anayasa Devrimi, Osmanlı-Rus Savaşı, Kanun-i Esas’ının Kabulü, gibi büyük tarihi olayların yanısıra, İstanbul’da o dönem yaşayan Müslüman-Hıristiyan-Musevi toplumların da bir portresini çiziyor. Ben eski İstanbul’u merak ettiğim için okumak istemiştim, ancak kitap bayağı detaylıymış. Osmanlının kültürünü bir yabancının gözüyle okudum. Kitapta farklı dinlerin adetlerinden de bahsediyor. Bize ait gelenekleri de şaşkınlıkla gözlemlemiş yazar. Bu farkındalık güzeldi.
Ve tabii ki onun anlatımıyla eski İstanbul semtlerini ve tarihi yerlerimizi gezmek ve okumak da zevkliydi. Hiç duymadığım çarpıcı bilgiler vardı. Sadece İstanbul olmamakla birlikte, İzmit, İznik, Karamürsel gibi yerlere de giden Loti, buralardan da bahseder.
Kitabın sonu hüsran bitse de, Loti’nin hayat hikâyesini öğrenmek güzeldi. Adını hep duyardım ama kim olduğuna dair pek bir fikrim yoktu. Onu tanımak isteyenlere kitabı tavsiye ederim…Tarıh edebiyat Anı mektup günlük
Aziyade, Fransız deniz subayı Pierre Loti’nin Osmanlı topraklarındaki görevi sırasında yazdığı ilk kitaptır. Çok eski bir kitap bu aynı zamanda (1879). Orijinali Fransızca dilindedir (Aziyadé); kitap daha sonra önce Osmanlı alfabesiyle yayınlanmış, son olarak da Cumhuriyet döneminde Latin harfleriyle modern Türkçeye aktarılmış.
Kitaptan önce ben biraz yazardan bahsetmek istiyorum. İstanbul-Eyüp Sultan’da müthiş manzaralı Pierre Loti Tepesi’ne ve bir Kafe’ye adını veren bu insan, aynı zamanda bir yazardır. Görev yıllarında Fransa’dan Türkiye’ye gelir ve Eyüp’te yaşamaya başlar. Türk dünyasına hayranlığı nedeniyle kendi ülkesi ve Batı tarafından karalanır (hatta Nazım Hikmet gibi bazı şairler onu casus olarak da görmüşler, bkz. onun ‘Şarlatan Pierre Loti’ adlı şiiri).
Neyse, Milli Mücadele döneminde Anadolu’daki direnişe destek vermesi ve kendi ülkesi Fransa’ya ağır bir dille eleştirmesiyle bizim ülkemizin ilgisini kazanmış. Asıl adı Louis Marie Julien Viaud olan Loti, daha sonra adını değiştirerek ‘Arif Ussam Efendi’ olarak ülkemizde yaşamış.
Bu kitapta da Loti’nin Türkleşmesine şahit oluyoruz. Pierre Loti’nin Türkçemizi öğrenme çabaları, okurken tebessüm ettiren satırlardı.
Tabii bunda en büyük etken, kitapta adı geçen bayan kahramanımız olmuş. Kitabın konusuna geçersek; bir İngiliz savaş gemisiyle 1876’da Selanik limanına gelen roman kahramanı aracılığıyla yazar, kendi yaşam öyküsü ile kurmaca arasında bu kitabı yazar. Orada Çerkez kızı Aziyade’yi görür ve aşık olur. Selanik’te başlayan ve daha sonra İstanbul’da devam eden bu ilişkiyi, gün gün ve mektuplar tadında okuyoruz. Aynı dili konuşamayan, ama aynı kalp dilini konuşan bu iki insan ve bir de aralarında Türkçe–Fransızca Çevirmen Samuel vardır, Loti’nin en güvendiği insan. O sadece bir Tercüman değil; ilişkinin devamını mümkün kılan, ikilinin buluşmasını da planlayan, gizli aracı ve düzenleyici figürdür kitapta. Onsuz Loti ile Aziyade’nin ilişkisi neredeyse imkânsız olurdu. Bir yerde şöyle der Loti: ‘Aziyade’yi seviyor gibiydim. Onun yüzünden Türk olmayı seçtim. Bu ülkeyi seviyorum, çünkü burası onun ülkesi…” Sevdiği kadın için bizim ülkemizi seven bir adamın hikâyesi..
Elbette kitap sadece bundan ibaret değil; Osmanlı’nın 19. yy’ın sonundaki (Abdülhamid dönemindeki) toplumsal ve siyasal yapısına da ışık tutuyor. 1876-77 Yıllarında yaşanan Doğu Sorunu, Anayasa Devrimi, Osmanlı-Rus Savaşı, Kanun-i Esas’ının Kabulü, gibi büyük tarihi olayların yanısıra, İstanbul’da o dönem yaşayan Müslüman-Hıristiyan-Musevi toplumların da bir portresini çiziyor. Ben eski İstanbul’u merak ettiğim için okumak istemiştim, ancak kitap bayağı detaylıymış. Osmanlının kültürünü bir yabancının gözüyle okudum. Kitapta farklı dinlerin adetlerinden de bahsediyor. Bize ait gelenekleri de şaşkınlıkla gözlemlemiş yazar. Bu farkındalık güzeldi.
Ve tabii ki onun anlatımıyla eski İstanbul semtlerini ve tarihi yerlerimizi gezmek ve okumak da zevkliydi. Hiç duymadığım çarpıcı bilgiler vardı. Sadece İstanbul olmamakla birlikte, İzmit, İznik, Karamürsel gibi yerlere de giden Loti, buralardan da bahseder.
Kitabın sonu hüsran bitse de, Loti’nin hayat hikâyesini öğrenmek güzeldi. Adını hep duyardım ama kim olduğuna dair pek bir fikrim yoktu. Onu tanımak isteyenlere kitabı tavsiye ederim…·
1 +1'leme
·2.455 Gösterim
3 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Harika bir inceleme olmuş, kaleminize sağlık. Pierre Loti’yi sadece turistik bir mekan ismi sananlar için çok aydınlatıcı. Bir yabancının, aşkı uğruna bir kültürü böylesine sahiplenmesi ve Arif Ussam Efendi'ye dönüşecek kadar bizden biri olması gerçekten etkileyici. Doğu ile Batı arasındaki o zarif köprüyü, Aziyade ve Samuel üzerinden anlatmanız kitabı listeme eklemem için yetti...
Güzel inceleme olmuş Funda hocam. Arif Ussam Efendi olarak adının değişmesi tam bir kim 500 milyar ister sorusu😀😀 okumayı düşündüğüm bir kitap. Sizin incelemeniz bize rehber oldu 👏👏👏