İNANCIN SİNİRSEL DİYALEKTİĞİEdebiyat
İnancın Biyolojisi’ni bitirdikten sonra şunu fark ettim: Kitap bana mucize anlatmadı. Bana sorumluluk verdi. Algın biyolojini etkiler demek çok iddialı bir cümle. Ama ben bunu mistik bir yerden değil, sinir sistemi düzeyinde anladım.
Bir düşünce geliyor. O düşünce bir duygu yaratıyor. Duygu fizyolojiye dönüşüyor. Fizyoloji davranışı etkiliyor. Davranış sonuç üretiyor.
Bu zinciri görmeden önce hayat daha kader gibiydi. Şimdi ise zincirin bazı halkalarına dokunabileceğimi hissediyorum. Ama burada dikkatli olmak istiyorum. Çünkü bu tür bilgiler insanı iki uçtan birine götürebilir:
Ya her şeyi ben yaratıyorum gibi abartılı bir kontrol yanılsaması,
ya da demek ki her şey inanç meselesi diyerek yapısal gerçeklikleri küçümsemek.
Kitabın güçlü yanı şu: Algının pasif olmadığını hatırlatıyor. Zayıf kalabileceği yer şu: Bazen yapısal, toplumsal ve genetik faktörleri yeterince tartışmıyor.
Ben bunu şöyle dengelemeye çalışıyorum: Evet, algı biyolojiyi etkiliyor. Ama biyoloji de algıyı etkiliyor.
Yani bu tek yönlü bir üstünlük değil; karşılıklı bir döngü.
Kuantum meselesini de burada mecaz olarak kullanıyorum. Gözlemcinin tamamen dışarıda olmadığı fikri beni düşündürdü. Nasıl baktığım, neyi ölçtüğüm, hangi ihtimali beslediğim sonucu etkiliyor olabilir. Ama bu, zihnim evreni yaratıyor demek değil. Bu daha sade bir şey: Dikkat ettiğim şey büyüyor. Eğer sürekli tehdit ararsam, daha çok tehdit görürüm.
Eğer sürekli yetersizlik filtresiyle bakarsam, daha çok eksik bulurum.
Eğer sürekli sınanma anlatısıyla yaşarsam, hayatı sınav gibi deneyimlerim.
Ama burada durup kendime şu soruyu sormam gerekiyor:
Ben gerçekten özgürce mi algılıyorum, yoksa çocukluktan beri yüklediğim inançlar mı benim yerime ölçüm yapıyor?
Dostoyevski’nin karakterleri gibi düşününce mesele daha çıplak oluyor. İnsan bazen acısını bırakmak istemez. Çünkü acı kimliktir. İnsan bazen huzuru değil, yoğunluğu ister. Çünkü dramatik olmak anlamlı hissettirir. O zaman şunu dürüstçe sormalıyım:
Ben huzur mu istiyorum, yoksa anlamlı bir mücadele hikâyesi mi?
Bilim burada çok şey açıklıyor:
Kortizol nedir, stres nedir, sinir sistemi nasıl regüle olur…
Ama enerji dediğimiz şeyi hâlâ tam tarif edemiyor. İnsan bir ortama girdiğinde havanın değiştiğini hissediyor. Bunu aynalama nöronları, vagal ton, sosyal senkronizasyon ile açıklayabiliriz. Ama açıklamak, deneyimin tamamını kapsıyor mu?
Bilim ölçebildiğini konuşur. Ölçemediğini yok saymaz ama temkinli yaklaşır. Ruhani dil ise deneyimi merkeze alır. İkisi arasında bir boşluk var. O boşluğu hemen mistik inançla doldurmak da kolay, her şeyi indirgemek de kolay.
Belki enerji dediğimiz şey, ölçemediğimiz ama hissettiğimiz düzenliliklerdir. Belki ileride ölçülecek. Belki hiç ölçülemeyecek. Ama şu kesin: İnsan sinir sistemi sosyal ve geçirgen. Ben regüle olduğumda ortam değişiyor. Bu metafizik olmak zorunda değil. Ama tamamen mekanik de hissettirmiyor.
Yine kendime dönüyorum.
Bu pratikleri yaparken gerçekten özgürleşiyor muyum,
yoksa daha işlevsel bir versiyonuma mı dönüşüyorum?
Regülasyon yaparken duyguyu taşıyor muyum,
yoksa daha kontrollü bir kimlik mi inşa ediyorum?
Eğer her tetiklenmeyi analiz edersem, hayatı yaşamayı kaçırır mıyım?
Ama analiz etmezsem otomatikleşir miyim?
Ben gerçekten inançlarımı dönüştürmek istiyor muyum, yoksa onları daha sofistike hâle getirip aynı yapıyı mı sürdürüyorum?
Eğer algı gerçekliğimi şekillendiriyorsa,
ben hangi algıyı bilinçli olarak besliyorum?
Eğer bir gün tüm hikâyelerimi bırakırsam, geriye gerçekten kim kalır?
Bilim bana mekanizmayı anlatıyor.
Ruhani dil bana deneyimin derinliğini hatırlatıyor. Ama seçim yine bana kalıyor. Ya da ikisi arasında harmoniyi sorgulayan ve dönüşen bir benlik gayesiyle..
·
47 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Merhaba, tesadüf eseri profilinize denk geldim. İngilizce olan incelemeniz diğer incelemelerinize de itti beni. İnancın Biyologisi’ni okumadım, ama okuma isteğim oluştu. Yorumunuzu hem biyolog hem de psikolog olarak okudum, anatomik açıdan bizi yönlendiren şeyler psikolojik açıdan bazen bize bilinçsizce fayda sağlayabiliyorlar. Tabi ki, farkındalığı düşük insanlar bunu farketmiyor ama o durumu sürdürebiliyorlar. Örneğin, major depresyonda olan biri için depresyonun biyolojisiniyle değil psikolojik açısından baktığımızda fayda sağladığını görebiliriz. Birileri onunla ilgileniyor, onun sorumluluğunda olan işlerin birileri tarafından yapıldığında bu durum depresyonda olan kişinin bilinçsizce hoşuna gitmeye başlar ve o durumda kalmak ister, iyileşmek istemez.
Analizde vurguladığınız gibi, iki kutuplu durumlar bu şekilde karşımıza çıkmaktadır.