Ophelia’yı Geç AnlamakEdebiyat
Merhaba, yıllar önce okuduğum ve uzun süre sonra yeniden üzerine düşündüğüm bir metinle karşı karşıyayım: Hamlet. Aradan geçen beş yıl, metnin kendisini değil ama benim ona olan bakışımı bir hayli değiştirmiş. Bu da sanırım klasiklerin en belirgin özelliğini gözler önüne seriyor. Değişmeyen bir metnin, değişen bir zihinle her seferinde yeniden kurulması ve yorumlanması...
Bu ilk incelemem değil, fakat uzun bir aradan sonra yazdığım ilk yazı. O yüzden kusurlarım olursa affola.
Hamlet, çoğu zaman bir intikam trajedisi olarak anılır ancak Shakespeare’in metni, klasik intikam anlatılarının ötesine geçer. Burada asıl mesele bir eylemin gerçekleştirilip gerçekleştirilmemesi değil, eylemin düşünce tarafından nasıl sürekli ertelendiğidir. Hamlet’in trajedisi, babasının öldürülmesinden çok bu gerçeğe nasıl karşılık vereceğini bilememesidir.
Hamlet karakteri, Rönesans insanının zihinsel kırılmasını temsil eder. Orta Çağ’ın kesin doğrularından uzaklaşmış, fakat modern dünyanın netliğine de ulaşamamış bir bilinç hâli… Sürekli düşünen, sorgulayan, ihtimalleri tartan bir zihin. Ancak bu yoğun farkındalık onu eyleme yaklaştırmak yerine eylemden uzaklaştırır. “Olmak ya da olmamak” sorusu bu bağlamda yalnızca varoluşsal bir ikilem değil aynı zamanda etik ve pratik bir çıkmazdır. Hamlet için sorun neyin doğru olduğunu bilmemek değil, doğru olduğunu bildiği şeyi gerçekleştirememektir.
Bu noktada metnin psikolojik boyutu öne çıkar. Hamlet’in yaşadığı durum yalnızca yas ya da öfke ile açıklanamaz. Bu, güven duygusunun tamamen yıkılmasıdır. Babasının ölümü, annesinin hızlı evliliği ve sarayın içten içe çürümüş yapısı, Hamlet’in gerçeklik algısını parçalar. Artık hiçbir şey göründüğü gibi değildir. Bu durum, onun delilikle kurduğu ilişkiyi de karmaşıklaştırır. Başlangıçta bilinçli bir strateji gibi görünen “delilik”, zamanla kontrol edilemeyen bir hâle dönüşür. Hamlet, oynadığı rol ile kendi zihni arasındaki sınırı giderek kaybeder.
Metnin en tartışmalı ilişkilerinden biri olan Hamlet ile Ophelia dinamiği de bu zihinsel karmaşanın bir uzantısıdır. Hamlet’in Ophelia’ya gerçekten âşık olup olmadığı sorusu, metnin açık bıraktığı alanlardan biridir. Hamlet’in Ophelia’ya yazdığı mektuplar ve bazı sahnelerdeki duygusal yoğunluğu gerçek bir bağa işaret eder. Ancak aynı Hamlet, Ophelia’yı sert bir şekilde reddeder, aşağılar ve ondan uzaklaşır. Bu çelişki, yüzeyde bir tutarsızlık gibi görünse de aslında karakterin içsel bölünmüşlüğünü yansıtır.
Burada önemli olan nokta şudur: Hamlet’in hisleri sahte olmak zorunda değildir, fakat bu hisler güvenilir de değildir çünkü Hamlet’in zihni, sevgi gibi bir duyguyu istikrarlı bir şekilde taşıyabilecek durumda değildir. Sevgi, yalnızca hissedilen bir şey değil, aynı zamanda sürdürülen bir eylemdir. Hamlet ise eylem konusunda sürekli başarısız olur. Bu da Ophelia’nın trajedisini derinleştirir.
Ophelia karakteri metnin en sessiz ama en çarpıcı kırılmalarından birini temsil eder. Hamlet’in aksine o, düşüncelerini ifade edebileceği bir alana sahip değildir. Babası, kral ve Hamlet arasında sıkışmış bir figürdür. Onun deliliği Hamlet’inki gibi sorgulayıcı ya da ironik değildir, daha çok çözülme ve yok oluş hâlidir. Ophelia’nın hikâyesi bireysel bir trajediden çok içinde bulunduğu düzenin bir sonucudur.
Hamlet’in sonunda gerçekleşen eylem ise bir çözümden çok bir çöküştür. Hamlet harekete geçtiğinde artık her şey için çok geçtir. Bu da metnin en karanlık noktalarından birini oluşturur: doğru zamanın kaçırılması. Shakespeare burada yalnızca bireysel bir trajedi anlatmaz, aynı zamanda insanın kendi zihni tarafından nasıl engellenebileceğini de gösterir.
Bugün Hamlet’e baktığımda onu bir karakterden çok bir durum olarak görüyorum. Aşırı farkındalığın, sürekli düşünmenin ve kesinlik arayışının insanı nasıl felç edebileceğinin bir durumu.
Ve belki de bu yüzden, bu metin benim hayatımın farklı anlarında hep başka bir yere dokundu.
Sevdiklerime okuttuğum, sonra onları kaybettiğim; ayrılıklarımın arasına sığdırdığım; başka insanlara verdiğim ve kırılmış bir hâlde geri aldığım bir kitap oldu Hamlet. Sayfaları zamanla sadece bir metni değil, benim yaşadıklarımı da taşımaya başladı. Bugün bu incelemeyi yazarken öğrendiğim bazı şeyler, metni daha da ağırlaştırdı belki ama aynı zamanda daha anlaşılır kıldı.
Çünkü bazen bir metni anlamak için onu yaşamak gerekir.
Hamlet’i belki de Ophelia olarak okumalıydım. O, aşkının peşinde bir suya karıştı. Ben ise, aşkımın bir deryaya yazdığı şiirin içinde kayboldum.
Okuduğunuz için teşekkürler.
·
42 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.