Buhranlarımız ÜzerineTarih
Bu eseri, katıldığım bir kitap tahlili vesilesiyle edindim. Normal şartlarda Sait Halim Paşa’nın sadece "Buhranlarımız" adlı eserini okuyacaktık; ancak bir arkadaşımın tavsiyesi üzerine Zeynep Akan Yetişir tarafından hazırlanan "Buhranlarımız ve Son Eserleri" adlı derlemeyi tercih ettim. Kitabı bitirdiğimde, bu tercihimin ne kadar isabetli olduğunu bir kez daha anladım. Zira bu çalışma, Sait Halim Paşa’nın toplumsal yapı, din, toplum ve hayata dair neredeyse tüm düşüncelerini bir araya getiriyor. Farklı mecralarda kaleme aldığı eserlerin modern Türkçeye uygun, akıcı ve sade bir dille birleştirilmiş olması, kitabın değerini artırmış.
Eserin İçeriği ve Bölümleri
Kitap, Zeynep Akan Yetişir’in paşanın hayatı ve eserlerini ele aldığı giriş bölümüyle başlıyor. Devamında ise yedi temel eser ve mahkeme tutanakları yer alıyor:
Meşrutiyet: Sait Halim Paşa, II. Abdülhamid döneminde yaşanan meşrutiyet tecrübelerini; meşrutiyetin toplumsal etkilerini, nasıl uygulanması gerektiğini ve mevcut anayasanın Osmanlı toplum yapısına uygunluğunu derinlemesine tartışıyor.
Taklitçiliğimiz: Paşanın orijinal adıyla "Mukallitliklerimiz" olarak kaleme aldığı bu bölümde; Osmanlı aydınlarının, padişahların ve paşaların Batı’yı körü körüne taklit etme arayışları eleştiriliyor. Doğu medeniyetinin bir kenara itilmesinin yanlışları ve Batı’dan nelerin, ne ölçüde alınması gerektiği sorgulanıyor.
Fikri Buhranımız: Dönemin Osmanlı toplumunun zihniyet yapısı mercek altına alınıyor. Toplumun demokrasi, meşrutiyet ve monarşi gibi yönetim biçimlerine bakışı ve içinde bulunduğu düşünsel karmaşa irdeleniyor.
Cemiyet Buhranımız: Fikri buhranın toplumsal yansımalarına odaklanan bu bölümde; yabancı tesirler, eski kurumlar, eşitlik kavramının yol açtığı sorunlar ve en önemlisi kadın hürriyeti meselesi gibi kritik konular tartışılıyor.
Taassup: Diğer bölümlere nazaran daha kısa olan bu metinde, Osmanlı’nın diğer milletlerden bir unsuru bünyesine katarken sergilediği fikri tutum ve taassup ele alınıyor.
İslam Dünyasının Geri Kalması Üzerine Bir Deneme: Eserin en çarpıcı bölümlerinden biridir. İslam dünyasının ve özelde Osmanlı’nın neden durakladığı, çöküş aşamasına hangi yanlışlar neticesinde gelindiği çeşitli örneklerle açıklanıyor.
İslamlaşmak: Önemli bir İslamcı düşünür olan Sait Halim Paşa; İslam ahlakı, inanç esasları, toplum anlayışı ve siyaset vizyonunu bu başlık altında topluyor.
İslam Devletinin Siyasi Yapısı: İslam devletinin nasıl bir siyasi ve hukuki temele dayanması gerektiği; şeriat, adalet, siyasi partiler, meclis ve devlet başkanı gibi kavramlar üzerinden modern bir perspektifle sunuluyor.
Siyasi Mücadele ve Mahkeme Süreci
Eserin son kısımlarında, I. Dünya Savaşı’nın ardından kurulan mahkeme süreçlerine yer veriliyor. Osmanlı Sadrazamı olarak görev yapan Sait Halim Paşa’nın, savaş suçlamalarıyla ilgili mahkemeye verdiği yazılı ve sözlü cevaplar oldukça dikkat çekici. Bu bölümde hem paşanın savunma mantığını görmek hem de dönemin dilini daha yakından tanımak adına sadeleştirilmemiş orijinal metinlere de yer verilmiş.
Sonuç
Yaklaşık 300 sayfalık bu eser, hem İslam düşüncesine ilgi duyanlar hem de Osmanlı tarihini birinci ağızdan anlamak isteyenler için bir başucu kaynağı niteliğinde. Bir Osmanlı sadrazamının dünyaya nasıl baktığını, toplumsal sorunları nasıl tahlil ettiğini görmek büyük bir kazanım. Okuma listesine eklenmesini şiddetle tavsiye ettiğim, "İyi ki okumuşum," dediğim nadir kitaplardan biri oldu.
Said Halim Paşa
Buhranlarımız ve Son Eserleri
Said Halim Paşa
Buhranlarımız ve Son Eserleri·
144 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.