Güney Amerika’nın tropikal ormanlarında
yaşayan tukanların renkli ve büyük gagalarının
sırrı çözüldü. Sao Paulo’daki Estadual Paulista
Üniversitesinde görev yapan Doktor Denis
Andrea, 38 tukan türü arasında en büyük
gagaya sahip 6 toco tukanının ısılarını ölçerek,
hayvanların gagalarının doğal bir klima gibi
çalıştığı sonucuna vardı. Isı, kuşun gagası
vasıtasıyla kana aktarılıyor ve daha sonra
havaya yayılıyor. Tukanın vücudunun görünen
bölümünün yüzde 30 ile 50’sini oluşturan
gagası, kan akışını arttırdığında fazla ısıdan
da kurtulmuş oluyor. Tukanların gagaları,
fillerin serinlemek için kullandığı kulaklarıyla
kıyaslanabilecek kadar büyük.
12
196,900,000 Tüm dünyayı kapsayan Microsoft Flight Simulator,
oyununda oynanabilir alanın kilometrekare cinsinden genişliği
19
Mega liman
Robotların çalıştığı, gücünü
rüzgâr değirmenlerinden alan
Hollanda limanı, dünyanın
gelmiş geçmiş en verimli kargo
merkezi olabilir.
vrupa’nın en
büyük limanı
olan Rotterdam’da
(Hollanda) kıtanın ithalat
ve ihracatının büyük kısmı
gerçekleşiyor. Her yıl limandan
34.000 gemi ve 12 milyon nakliye
konteynırı (her biri 27 buzdolabı,
175 bisiklet ya da 2.500 kot
pantolon alacak büyüklükte)
geçiyor. Ancak bu rakam, 2035’te
32 milyon konteynıra çıkacak olan
deniz trafiğinin yanında solda sıfır
kalıyor. Karada genişleyecek yeri
bulunmayan liman için Rotterdam
liman yönetimi, 20 metre derinlikte
10 kilometrekarelik bir okyanus
alanının karaya dönüştürülmesi için
4 milyar dolarlık bir bir projeye onay
verdi. Büyük olasılıkla dünyanın
en gelişmiş limanı olacak limanın
adı Maasvlakte 2. Yeni tesiste
dizel yerine 13 tonluk bataryalara
sahip otomatik konteynır taşıma
araçları kullanılacak ve rıhtım,
daha henüz inşa edilmemiş süper
tankerlerin bile yanaşabileceği
kadar derin olacak. Tarak gemileri,
ilk terminalini önümüzdeki
yıl açacak liman için okyanus
dibinden şu ana kadar 200 milyon
metreküp kum çekti. Yeni liman
2035’te tamamlandığında burada
her ay, dünyanın etrafını yarı yarıya
dönmeye yetecek kadar konteynır
boşaltılacak.
24
288.300 KM Büyük bir yük gemisinin yılda kat ettiği yaklaşık yol.
25
250 MİLYON YIL Fosillerin yakıta dönüşmesi için gereken süre
26
“Hareket para getirmiyorsa bilgi topla”
—Ursula K. LeGuin, romancı
40
İNSANLARIN, HAYATLARI
BOYUNCA BULAŞICI VIRÜSLER
VEYA ISTILACI PARAZITLERIN
SALDIRISINA MARUZ
KALDIĞINI DÜŞÜNÜRSEK,
YAŞAM SÜRELERIMIZDE
VÜCUTLARIMIZIN BUNLARLA
SAVAŞMAK IÇIN ADAPTASYONLAR
GEÇIRDIĞI ORTADA.
86
500 WATT Profesyonel bir bisikletçinin yarış sırasında üretebildiği güç.
Bu da standart bir mutfak robotunu çalıştırmaya yeterli.
90
1 MİLYAR Tahminlere göre yılda satılan Bluetooth’lu aygıt sayısı
91
İnsanlar ne zaman
garajda bir şeyler icat
etmeye başladı?
Garajı icat eder etmez.
Modern garaj ilk defa
1920’lerde ortaya çıktı
ve anında mucitler (en çok da otomobil
parçası icat edenler) tarafından işgal edildi.
Walt ve Roy Disney çizgi film yapmaya
1923’te Hollywood’daki bir garajda baş-
lamışlardı. Sekiz yıl sonra Gerhard Fisher
adlı bir mühendis, Metallascope metal
detektörlerini Palo Alto, Kaliforniya’da bir
garajda üretti. 1938’de ise William Hewlett
ile David Packard Palo Alto’da kendi
garajlarını kiraladılar. Hewlett-Packard garajı
girişimcilik tarihinin en önemli garajına
dönüşecekti. 1989’da burası “Silikon
Vadisi’nin doğum noktası” ve tarihi bir yer
olarak kabul edildi.
Yine de “garaj mucidi” tanımı
60’lara, 70’lere kadar yaygınlaşmadı.
Smithsonian’daki Lemelson İcat ve Yenilik
Araştırmaları Merkezi’nde tarihçi olan Eric
Hintz, “Evlere bitişik garaj aslında savaş
sonrasında ortaya çıkan bir şey” diyor.
Hintz bu yapının ek iş olarak mucitlik yapan
mühendislere, gelişen banliyölerde geniş
ve yapılandırılabilir mekânlar sundu-
ğunu, mühendislerin buralara çalışma
tezgâhlarını ve hızarlarını kurabildiğini
söylüyor.
Garaj mucitleri garajların ortaya
çıkışından eskiye gidiyor. 1920’lerden
önce bir yarı zamanlı mucit, düşlerini evin
atının ve at arabasının durduğu ahırda
gerçekleştirebilirdi. Mesela telefonun mucidi
Alexander Graham Bell laboratuvarını
1885’te, babasının Washington’daki evinin
arkasındaki ahırda kurmuştu.
Bugünlerde ise garajın simgesel
önemi, işlevinden daha büyük. Jeff Bezos
1990’ların başında Amazon’u kurarken
sıradan bir ofis değil de Seattle banliyöle-
rinde bir ev tuttu. Çünkü şirketi garajda kur-
duğunu söylemek istiyordu. Hintz, “Hayali
bir şey olsa bile işe yarıyor” diyor. “Bir tür
kısaltma sanki. İşte garaj burada demek
çok romantik. Bütün şirket kültürünü bunun
üzerine inşa etmek mümkün.”
92
Liger ve Tigon Nedir?
Aslan ve kaplanın çiftleşmesinden doğan melez türler.
93
Midemizde kelebekler varmış gibi
hissetmemize sebep olan şey nedir?
Kan dolaşımı
93
Filler neden zıplayamaz?
Dizlerini bükemedikleri için
94
Nanenin tadı
nasıl oluyor da
serin hissettiriyor?
Mentol sinirleri kandırıyor,
soğuk olduğu konusunda
bir uyarıya sebep oluyor.
94
Uzayda
ağlayabilir miyiz?
Evet fakat gözyaşları damlamaz.
Duygusal açıdan aşırı uçlarda olduğumuzda
vücudumuzun sinir sistemi bir takım
refleksler gösteriyor. Ağlamak da bunlardan biri. Gözyaşlarımız,
üst göz kapağının altındaki gözyaşı bezleri tarafından salgılanıyor.
Bu bezler her gün birkaç damla sıvı üretiyorlar. Gözlerimizi her
kırptığımızda burada biriken sıvı gözümüzün üst kısmına yayılıyor.
Gözyaşı salgısının amacı gözü rahatlatarak kurumasını önlemek
ve göze kaçan yabancı cisimlerin kolayca atılmasını sağlamak.
Gözyaşı yapısında tuz, yağ, su ve ağlama sebebine göre deği-
şen bir salgı karışımı bulunuyor. Yani ağlamak aslında bir rahat-
lama aracı. Tüm bunların uzayda, düşük yerçekimi ortamında
olmaması için hiçbir sebep yok. Uzayda da ağlayabiliriz. Ancak
gözyaşlarının damlalar halinde düşmesi, sadece dünyadaki
yerçekimine özgü bir durum. Uzayda ağladığımızda gözümüzde
tek bir damla oluşuyor ve ağladıkça bu damla büyüyor.
94
Kağıt kesiği
gibi ufak bir yara
neden çok fazla
acı verebiliyor?
İncecik bir kağıt parçası,
cildimizi çok fazla acı
verecek şekilde delip geçemeyecek kadar
yumuşak ve esnek görünür. Ancak yine
de kağıt kesiğini ve beraberinde gelen
acıyı sıkça yaşarız. Aslında kağıdın yapısı
sandığımız gibi değil. Tıpkı çok sıkıştırılmış
bir sandviç gibi, birçok katmanın bastırılıp
sabitlenmesi ile oluşur. Yani aslında
incecik bir kağıt parçası bile tenimizde
kesik açabilecek kadar serttir. Ayrıca
kağıt tenimizi şaşırtıcı derecede ince bir
şekilde kesse de bu kesiğe gelişmiş bir
mikroskopla bakacak olsaydık, tıpkı bir
testereyle yapılmış gibi girintili çıkıntılı bir
yara olduğunu görürdük.
Kağıt kesikleri, birçok acı reseptörünü
tetiklediği için ufacık bile olsalar çok acı
verirler. Bu reseptörler beyne ve omuriliğe
sinyaller iletirler. Ancak bu kesik derin
olmadığı için fazla kanama oluşmaz.
Kanamanın olmaması, açıkta kalan sinir
uçlarının çevresel faktörlere daha fazla
maruz kalmasına yol açar ve acı büyür.
UZUN YANIT
KISA YANIT Tetiklediği acı reseptör-
lerinin sayısı nedeniyle.
96
İyi bir kahvaltı gün içindeki
performansımızı arttırıyor mu?
Cevabı bilinmiyor.
Bu, tüm dünyada
araştırılmaya devam
edilen önemli bir konu. Çünkü elde edilen
cevaplar, çocukların okul performansından,
atletlerin yarışlardaki başarılarına kadar her
şeyi etkileyebilir. Kahvaltının birkaç önemli
alanda performansı çok etkilediği düşünülüyor.
Örneğin öğrenme, konsantrasyon gibi
bilişsel becerilerimiz, kilo kontrolü veya
kolesterol seviyesi gibi fiziksel fonksiyonlarımız
bunlardan bazıları. Ancak genellikle olumlu
etkisi hakkında duyduklarımıza rağmen,
UZUN YANIT
KISA YANIT Cevabı bilinmiyor.
mevcut araştırmalar, bu konuda yeterli
kanıtların olmaması sebebiyle karmaşık bir
resim ortaya koyuyor. İyi bir kahvaltı ile güne
başlamak ve daha iyi performans göstermek
arasında güçlü bir bağlantı varmış gibi
geliyor. Fakat kahvaltının performansa etkisi
direkt değil. Bu tabii ki kahvaltıyı atlamaktan
daha sağlıklı bir başlangıç. Yine de gün
içinde performansı etkileyen o kadar çok
faktör var ki, bu durumda iyi bir kahvaltının
tam bir çözüm olduğunu düşünmek de
mümkün olmuyor.
96