YENİLENME USTASI
Aksolotl (Ambystoma mexicanum), Meksika’da
yaşayan bir su semenderi türü. Onu diğer su
semenderlerinden ayıran şeyse gelişimini
tamamladığında hem suya hem de karaya uygun
hale gelemiyor oluşu. Belki bunu yapamıyor ama
öyle bir şey yapıyor ki, tüm hayvanlar aleminde tek
bir benzeri bile yok. Bu semender türü sadece kopan
bir uzvunu değil, tüm vücudunu yenileyebilme
becerisine sahip. Organlarını baştan üretebildiği gibi,
eski beyin hücrelerini bile geri kazanabiliyor.
12
Gezegenimiz her yıl gıdasının üçte birini –korkunç bir rakam olan
1,4 milyar ton– çöpe atıyor. Bu bilginin kaynağı 152 ülkede gıda
ağını inceleyen 2011 tarihli bir Birleşmiş Milletler araştırması.
Araştırmacıların ortaya koyduğu sonuçlar besin temin zincirinde
çiftçilerin, mühendislerin ve tüketicilerin
26
“Saf haldeyken sodyum
da klor da zehirleyicidir. Fakat bir araya
geldiklerinde, vazgeçemeyeceğimiz bir şey
ortaya çıkar.”
56
En fazla ne
kadar uzayabiliriz?
268 cm
1930’larda Robert Pershing
Wadlow, yani diğer adıyla
Illinois Devi, aşırı çalışan
hipofiz bezi sayesinde bu
rekoru kırdı. Aşırı uzun
boyu hem dolaşım sistemini
zorluyor hem de kemiklerine
yapısal basınç uyguluyordu
(o yüzden Wadlow ayaklarını
hissedemiyordu ve yürürken
atel kullanmak zorundaydı.
Bu fiziksel kısıtlamaların
sonucunda, mühendis Thomas Samaras, iyi beslenme
yüzünden ortalama insan
boyu uzasa da, önünde
sonunda 210 cm civarında
ilerlemenin duracağını
tahmin ediyor. Ne yazık ki,
yaptığı araştırmalara göre
150 cm’nin üstündeki her
2,5 cm hayatınızdan 1,3 yıl
götürüyor.
61
Hafızanızı nasıl
güçlendirirsiniz?
Ağır ağ ı r
çalışın
UCLA’dan psikiyatrist
Andrew Fuligni, ders çalışmak
için kampa girmenin, özellikle
de uykudan fedakarlığın
işe yaramadığını söylüyor.
Çünkü beyin, bilgileri ancak
uykudayken uzun dönem
belleğe kaydediyor.
Be l l e t i c i
kullanın
Birçok deney gösteriyor ki
hafıza hileleri işe yarıyor.
Birinin adını anımsamak
istiyorsanız yanında görsel
bir şey hayal edin. Ya da her
harfi hatırlamak istediğiniz
bir şeyle ilişkilendirin
Fotoğraf m a k i n e s i n i
bırakın
Connecticut’ta Fairfield Üniversitesi’nin
araştırması, ne kadar çok
fotoğraf çekerseniz –yani
hatırlamayı bir harici
aygıta devrederseniz– o
kadar az şey hatırladığınızı
söylüyor.
62
En fazla ne
kadar aç
kalabiliriz?
382 gün
Elbette obezseniz bunun
faydası oluyor. “Hasta
A.B.” 1973’te İskoçya’daki
Dundee Üniversitesi’nin
gözetimi altında oruç
tutmaya başladığında 207
kiloydu ve bir yıldan uzun
süre sonra tekrar yemeye
başladığında 80 kiloya
düşmüştü. Fakat normal
kilodaki insanlar da sandı-
ğınızdan uzun süre açlığa
dayanabiliyor. Bir seferinde
bir keşiş 36 gün boyunca
tamamen aç kaldı ve baş
dönmesi yüzünden tekrar
yemeye başladı.
63
Araştırmalar, refleksif
yönelimlerimizi bir kenara bırakmayı öğrendiğimizde
duygularımızın kölesi olmaktan çıkıp sağlıklı seçimler
yapan bireylere dönüştüğümüzü gösteriyor.
69
ANNE SEVGİSİ BEBEĞİN GENLERİNİ
DEĞİŞTİRME GÜCÜNE SAHİP
73
Antibiyotikler virüsleri öldürür
Bu hikaye her yıl grip salgını haberleriyle
gündeme geliyor ama yanlış: Antibiyotikler sadece bakterileri öldürüyor. Grip ve
soğuk algınlığına ise virüsler sebep oluyor. Virüsler antibiyotiklerden etkilenmediği gibi gribe karşı antibiyotik kullanmak
ciddi sağlık sorunlarına yol açıyor.
Soğuk algınlığında kontrolsüz antibiyotik kullanımı vücuttaki bakterilerin
antibiyotiğe direnç geliştirmesini sağlıyor.
Bu da enfeksiyonların tedavi edilmesini
zorlaştırıyor. Ancak doktorların işini zora
sokan başka bir faktör var: Bakteriyel ve
viral enfeksiyonları birbirinden ayırmak
için günler süren laboratuar testleri
gerekiyor. Bu durumda doktorlar hastayı
bekletmemek için antibiyotik veriyor.
79
299,008
Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı’ndaki Titan adlı süper bilgisayarın çekirdek sayısı
91
Ağaçkakanlarda neden
beyin hasarı olmuyor?
Kusursuz kafatası tasarımı
93
Müzik ruh halimizi nasıl değiştirebiliyor?
Dünyayı algılama
şeklimizi değiştirerek
Yapılan bir araştırmada, insanlara müzik dinletilirken karşılarında
duran ve suratında ne mutlu ne de
üzgün bir ifade bulunan bireylerin mutlu mu yoksa mutsuz mu
oldukları soruldu. Neşeli müzikleri
dinleyenler, ifadesiz de olsa karşı-
larındaki insanın mutlu olduğunu
düşünürken, hüzünlü şarkılar
dinletilen katılımcılar aynı insanın
mutsuz olduğu sonucuna varı-
yorlardı. Bu deneyden görülüyor
ki; müzik dünyayı ve çevremizde
olan biteni algılama şeklimizi
değiştiriyor. İşte ruh halimizi böyle
etkiliyor. Müzik hafızayı da etkiliyor. Örneğin eski hatıralarımızı
canlandırıp o zamanki duyguları-
mıza bürünmemize sebep olabiliyor. Ayrıca vücudumuz genelde
müziğin ritmine tepki veriyor.
Kimi zaman parmaklarımızla,
kimi zaman da ayaklarımızla bu
ritme eşlik ediyoruz. Bilimsel
araştırmalar, birlikte tempo tutarak şarkı söyleyen bir grup insan
söz konusu olduğunda, pozitif
duyguların arttığını, kalp ve nefes
ritimlerinin senkronize olmaya
başladığını da gösterdi.
94
Bir kaza anında neden ağır çekimde
hareket ediyormuş gibi hissederiz?
Algılarımız
keskinleşip
beynimizde
gerçekleşen
işlemler
hızlandığı için.
94
Yeni bir dil öğrenmek
neden çocukken daha
kolay?
Ana diliniz daha az ket
vurduğundan
96
Köpekler neden fırlatılan her şeyi
yakalamaya çalışırlar?
Çünkü bu
oyun onları
mutlu ediyor
97