Kitaptan alıntılar ve fikirlerimin karışımı, biraz kendime not niteliğinde bir inceleme.
Bu kadar kısa açıklamalarla böylesine kapsamlı bir evren yaratabilme yeteneği ile Asimov'un dehasına hayranlık duydum. Evren zaten kurgusuyla, sosyolojik ve psikolojik açıklamalara dayanmasıyla -özellikle kitabın 1950'lerde yazıldığını düşününce- inanılmaz, ama beni asıl etkileyen yazarın kendini gerçekten o dünyada hayal edip yazdığını yer verdiği ayrıntılarda görüyor olmamız. Kendimi tarihin o döneminde, aşırı nüfuslu dünyada, gökyüzünü görmeyen devasa bir sistemin içine yerleştirilmiş halkın arasında, diğer gezegenlerde yaşayan Spacer'ların üstünlüğü altında ve robotların hayatlarımıza sızdığı hissiyle buldum. Örneğin karakterimiz penceresi olan bir odanın varlığını "there was something indecent about the exposure of privacy of a room to the outside world" diye garipsiyor. Ya da gurur duyduğu evini anlatışında günlük hayatları bizim için somutlaşıyor "there was a closet in each room. one of the main ventilation ducts passed directly by. It meant a little rumbling noise on rare occations, but, on the other hand, assured first-rate temperature control and well-conditioned air. Nor was it too far from either Personel." ve sonrasında, çok uzak dünyalardan gelmiş bir canlı salonunda otururken bir anda güvensizleşiyor, kendi apartmanını sıkışık ve kötü olarak görüyor. Hayatında hiç açık havaya çıkmamış olduğu için, rüzgarı hissedince ilk düşüncesi bir arabanın geçtiği oluyor.
Bu şekilde "çelik mağaralardan" oluşan dünyanın nasıl-neden var olduğunu ve insanlar üzerindeki etkilerini de yavaş yavaş anlıyoruz. Verimlilik adına kurulmuş ve her ayrıntının, yemeklerin, atıkların, ulaşımın, çalışmanın, çocuk doğumunun, sosyalleşmenin kontrol edildiği devasa bir sistem. "the first problem of