arşiv
@ilmik
Büyüteç.
Şu anda okuduğu kitap
"Allah, yeryüzünde büyüklük taslayıp hakkı olmayan bir şeye sahip olduğunu iddia edenlere karşı el-Müteâlî'dir."*
Sayfa 52 - el-Alî, el-Müteâlî (İbnü'l-Arabî*)
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
İbnü'l-Arabî bir âyet-i kerîmede zikredilen "Gökte ve yerde olanlar O'nu sual ederler." (Rahmân, 55: 29) anlamındaki ifadeyi "Sizin O'nu aradığınız gibi mele-i a'lâ (yüce melekler) da O'nu arar." hadîs-i şerifiyle tefsir eder. Mele-i a'lâ'nın, yani en yüce meleklerin Allah'ı araması insan algısına ters düşer. Çünkü Allah ile aramızda en azından "madde" ve beden perdesi var ise mele-i a'lâ bu perdeden uzaktır. O halde onlarla Allah arasında nasıl bir perde olabilir? Bu yaklaşım "perdeli" olmak hususunda Allah'ın melekler için de perdeli olduğunu anlatması bakımından önemlidir. Allah'ın yüksek olması bir mekânda bulunmakla gerçekleşmez. O mertebe itibarıyla yüksektir ve bu durum Allah'ın zıt vasıflarla nitelenmesinin bir neticesidir. Bu bakımdan el-Alî ya da bu isimle yakın anlama sahip diğer isimlere mana verirken burada belirttiğimiz şekilde hareket etmek, yani teşbih-tenzih (benzetmek ve yüceltmek) arasındaki denge ile hareket etmek elzemdir. Tenzih etmeksizin teşbih insanı kaba bir putperestliğe düşürürken teşbihe hakkı verilmemiş tenzih de ulûhiyet anlayışını ortadan kaldırarak deizme yol açar.
Sayfa 51 - el-Alî, el-Müteâlî
Nefes I
Hüve zamiri üzerinden başka açıklamalar da yapılmıştır. Bunlardan en önemlisi Allah-insan ilişkisini anlatmak üzere nefes ve "h" harfi ilişkisidir. H harfi ve hû zamiri, insan nefesinin herhangi bir mahrece uğramaksızın kendiliğinden ortaya çıkmasıyla sese dönüşür. Bu yönüyle nefesin tabii çıkışı h harfini ve hû zamirini ortaya çıkarır. Bu durum Allah-insan irtibatını ve yakınlığını anlatması bakımından önemli imkânlar sunar. Nefes ve âlem meselesine Rahmân isminden söz ederken temas edeceğiz, ancak şimdilik söyleyeceğimiz husus, nefesin h (o) zamirini izhar etmiş olmasının insanda ortaya çıkardığı Allah'a yakınlık hissidir. Yâ Hû zikrinin Müslümanlar arasında böyle yaygınlaşmasının sebebi de bu kolaylıktır. Hû zamiri nefesin tabii ve dolayısıyla belirsiz çıkışı ise öteki isimler de mahreçlerde kazandığı anlamlardır. Bu durumda nefes, ilâhî zâta en yakın şey iken (hû), onun mahreçlerde bulunuşu ise insanın dünyasında kazandığı anlamlara denk gelir.
Sayfa 47 - Hüve/O
İsm-i câmi, yani Allah isminin bütün isimlerin anlamını kendisinde toplaması, sûfî metafizikçilerin üzerinde önemle durduğu bir meseledir. Onlar için tevhid zaten âlemdeki çokluk ve farklılığın "birlik"te toplanması demektir ve buradan hareketle bir insan teorisi geliştirmek mümkündür. İnsanın sûfî metafizikçilerdeki karşılığı kevn-i câmi'dir, yani âlemdeki hakikatleri ve zıtlıkları kendinde toplayan varlık. Bu itibarla ism-i câmi, yani Allah ismiyle kevn-i câmi, yani insan arasında güçlü bir irtibat vardır. Varlıklar içinde insanın durumu ile ilâhi isimler arasında "Allah" isminin durumu birbirine benzer. İnsan ile Allah ismi arasındaki bu ilişki, sûfî metafizikçilerin düşüncelerinde bariz bir yer tutar. Nitekim onlara göre başka bir varlığın değil de insanın yeryüzünde halife olması, bu ilişkinin bir neticesidir. İnsan, Allah ismine mazhar olan varlıktır ve bu sayede yeryüzünde halife kılınmıştır. İnsanın halife olması, yeryüzündeki dağınık hakikatlerin kendisinde toplanması demektir. Bu sebeple insana aynı zamanda âlem-i sağîr (küçük âlem) denir. İnsan bütün âleme karşılık gelir ve âlemdeki her şeyi kendisinde toplar. O halde Allah ismi, gerçekte kevn-i câmi olan insan tarafından idrak edilebilecek bir isimdir ve varlığın gayesi de budur. Meleklerin takdis ve tespihlerine rağmen aciz kaldıkları bilgi de ism-i câminin bilgisidir.
Sayfa 43 - İsm-i Câmi: Bütün Manaları Kendinde Toplayan İsim Olarak Allah
Mana tecellide ortaya çıkar ve insanın durumu manayı şekillendirir.
Sayfa 42 - İsm-i Câmi: Bütün Manaları Kendinde Toplayan İsim Olarak Allah