Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
Şahıslar gibi meclisler de müstebit olur ve meclislerin istibdadı, şahısların istibdadından daha tehlikelidir, daha öldürücüdür. Binaenaleyh, uzun müddet iktidara sahip olmak üzere iktidarda kalacak olan mebuslar yavaş yavaş kendilerini seçen milletin arzusundan, emellerinden, duygu ve fikirlerinden uzak kalır, arada ayrılık olur. Bir gün bakarsınız ki millet başka türlü çalışıyor, milli emeller başkadır.
Hâkimiyet bila kayd-ü şart milletindir. Kayıtsız ve şartsız.
Her insan kütlesinin, makbul olan, mantıklı olan, bir hudut içinde tamamen bağımsız, yani dıştan gelecek her türlü maddi ve manevi baskıdan korunmuş olarak, varlıklı ve mutlu olmak için çalışmayı temin edecek bir doğrultu tespit etmesi meselesi.
Efendiler! Bu siyasetin içinde hem dinî siyaset vardır hem de ulusal siyaset vardır. Bunun üzerine biz birbirine karıştırılmış ve fakat uygulanabilecek, aklın kabul edeceği bir siyaset takip etmiş olmalıyız. Eğer İslamlardan "Allah" kelimelerini yükseltmek bir dini görev olarak isteniyorsa, hiç şüphe yok, Müslümanlar ne kadar kuvvetli, kudretli ve fakat bütün bu kudret ve kuvvet ne kadar bilinç olarak yüksek olursa, ilimde, fende ne kadar yetişkin olursa tabiatıyla "Allah" kelimelerini yükseltmeyi o kadar çok iyi yapmasını bilir ve Allah ancak bu tarzda çalışmadan daha çok memnun olabilir. Bütün İslam ehline de ne yapmak lazım geleceğine dair kuvvetli ve maddi bir örnek gösterilmiş olur.
Bir unsur için, bir millet için izlenecek siyaset ne olmalıdır? Kendimizi ele alalım: Biz dini bir siyaset izleyebiliriz. Milli bir siyaset izleyebiliriz. Veyahut hem milli hem de dinî bir siyaset izleyebiliriz. Dini siyaset izleyelim dediğimiz zaman herkesçe bilinen ifadesiyle söylemek lazım gelirse Islamı birleştirmek siyaseti demektir.
Mutlak olarak ulusal bir siyasetten bahsettiğimiz zaman Turani bir siyaset demektir veyahut her ikisi, her İslam için, bütün İslam ehlinin bir noktada birleşmesi ve hep beraber çalışarak kuvvetli olması, mutlu olması, muhakkak arzu edilir şeydir. Fakat dünyada elde edilmesi mümkün olmayan amaçlara yürümek insanları çok aldatmıştır. Çok aldatır. Insanlar parlak olan siyasetlere doğru herhalde yürümek ve oraya yetişmek ister. Çünkü parlak olan şeyler çekicidir. Bu dediğim nokta da parlaktır. Çekicidir. Fakat hayat hayallere dayanamaz. Hayat maddelere dayanır. Herhangi bir millet hayatını muhafaza için hayatiyet sebeplerini elde etmek, düzenlemek için adım attığı zaman seçtiği amaç hayali olursa herhalde muvaffak olamaz. Bu yüzyılların ve yüzyıllarca yaşamakta olan insanların, belki çok acı, çok kanlı olaylarla ve belki çok büyük felaketlerle bulmuş olduğu bir sonuçtur. Tam cesaretle söylüyorum ki dünyanın bugünkü umumi koşulları ve yüzyılın, insanların kafasında yapmış olduğu bugünkü değişikliklere göre bütün İslam âleminin şimdiye kadar vehmedildiği bir noktadan sevk ve idaresine maddi olanak yoktur ve olamaz.