İnceden inceye politik bir kurgu
İnsan aç kalınca ahlak tartışması bitiyor. İnsan evinden edilince umut bir duygu değil, hayatta kalma meselesi oluyor.
Gazap Üzümleri romanında Joad ailesi yola çıkarken sadece iş aramıyor. İnsanlık da arıyor adeta. Ama sistem onlara şunu söylüyor;
Açsan senin suçun.
Yoksulsan tembelsin.
Çok tanıdık değil mi?
Zenginlik çalışmanın ödülü değil, başkalarının çaresizliği üzerine kurulmuş bir düzen. Bu belki size politik bir cümle gibi geliyor olabilir. Ama bu ekmek kadar somut, yaşam kadar gerçek. Ve evet… bu politiktir.
Çocuklar aç. Anne süt veremiyor.
Tarlada ürün var ama satılmıyor diye yakılıyor. Neden yakılıyor biliyor musunuz?
Fiyat düşmesin diye...
Steinbeck Gazap Üzümleri'nde şunu anlatmıyor sadece “Yoksullar çok zor durumda.” kesinlikle daha sertini anlatıyor. Yoksulların zor durumda olması gerek bu düzen için. Çünkü sistemin devamı, birilerinin çaresizliğine bağlı.
Bu romanı okuyunca geçmişi değil bugünü de okudum sanki.
Ekonomik kriz ve borçlandırılıp toprakları ellerinden alınmış bir sürü aile...
Joad ailesinin hikayesi anlatılmaktadır:
Joad ailesi iş bulup daha iyi bir yaşam sürmek için göç etmek zorunda kalır ve yolları aynı kaderi paylaşan insanlarla kesişir. Yolculuk boyunca aile birçok zorlukla karşılaşır. Evinden ve topraklarından ayrılmaya dayanamayan büyükbaba daha yolun başında ölür. Akabinde aile peş peşe kayıplar vermeye başlar.
Eserde baştan sona hissettirilen, dile gelen ve en çok kullanılan kelimelerden biri 'yorgunum'dur.
"Uykuyla dinlenemeyecek kadar yorgunum artık."
İnsan bazen düşünmekten, bazen çaresizlikten, bazen emeklerinin boşa gittiğini görüp umutlarının yok olmasından yorulur... Bütün zorlukları kendisi de yaşamasına rağmen eserde en güçlü olan anne karakteridir. Hep mücadele eden, yaşanılan her zorlukta çözüm bulan, tüm aileye yol gösterip aileyi ayakta tutandır.
Son sayfasına kadar akıcı bir şekilde devam edip okuyucuyu olaylara şahit gibi hissettiren muhteşem bir eser:
Gazap üzümleri
Reklam
Gazap Üzümleri
Kitabın kapağını şimdi kapattım ve uzun bir süre gözlerim dolu dolu öylece durdum.
Açıkçası sonunu hiç böyle beklemiyordum. Belki biraz daha karamsardım. Bütün ailenin ölmüş olacağını yada hepsinin o bataklıktan kurtulacağını düşünüyordum. Ama öyle bir sonla bitiyor ki...
Hem içiniz cız ediyor, hem de yazar sonu size bırakıyor. Bence Ana daki yaşama umudu ve güç oldukça ailenin hayatta kalması kaçınılmaz.
1930 yıllarda Oklahoma'dan Kaliforniya ya göç etmek zorunda kalan Joad ailesi aracılığıyla bütün insanlığın sorunu olan kapitalist sistemi çok güzel anlatan bir kitap. Neredeyse okuduğum her kitapta okunması önerilen yada örnek gösterilen eseri okumadıysanız şayet daha fazla ertelemeyin derim.
Okurken hem çabuk bitsin hem de hiç bitmesin istedim. Ve uzun zaman sonra yavaş yavaş okuduğum kitaplardan biri. Kişiler ve yerlerin anlatımını uzun bulanlar olmuş ama inanın okurken kendinizi o tozlu yollarda, şeftali bahçelerinde, komyonun içinde yada çadırlar arasında gezerken bulacaksınız. En çokta aile olmak isteyen, biz olmak isteyen, sadece karınları doysun, başlarını sokacak bir evleri, biraz toprak, bir işleri olsun isteyen iyi niyetli mutlu insanlarla birlikte olacaksınız. Diğer taraftanda sistemin acı yüzü ile karşılaşacak, ne kadarda şimdiki olaylara benziyor diyeceğiniz güçlü ile güçsüz, zengin ile fakir, tok ile aç, insan gücü ile makineleşmenin nasıl ortaya çıktığını ve adaletsizliği okuyacaksınız. Uzun lafın kısası kitap öyle kolay kolay hafızalardan silinmeyecek...
Ve çürüme kokusu bütün ülkeyi kaplıyor.
Halkın ruhunda büyüyen gazap üzümleri olgunlaşıp ağırlaşıyor ve bağbozumunu hazırlıyordu.
Bu aile çöküyor! Umudunuz kırılamaz.
İnsanların, yerlerini yurtlarını bırakıp gitmeleri kadar kötü bir şey yok. Bizlerin hepimizin toprağı ve evi vardı.
ÜZÜMÜNÜ YE, GAZABINI SORMA
Romanda, sistemin Joad ailesi temsilinde birçok emekçi aileyi nasıl yok ettiğine tanık oluyoruz. Farklı duygular hissettiren, farklı dünyalar gösteren bir eser. Romanın kalın olması biraz dezavantaj yaratıyor. Ara ara sıkılma hissi verebiliyor. Geniş zamanınız varsa okunacaklar listenize alabilirsiniz.
Bence bir şans verin derim
Puan vermedi
Bakın şimdi, size öyle bir kitaptan bahsedeceğim ki, bitirdiğinde oturduğun koltukta şöyle bir doğrulup "Ben az önce ne okudum?" diyeceksiniz. John Steinbeck’in Gazap Üzümleri’nden bahsediyorum. Hani hep duyduğumuz ama kalınlığından gözümüzün korktuğu o klasikler vardır ya, işte bu kitap o önyargıların hepsini yerle bir ediyor.
Sana bu kitabı edebi terimlerle değil, bende bıraktığı o derin hisle anlatmak istiyorum. Çünkü bu roman, sadece bir hikaye değil; insanın içine işleyen devasa bir deneyim.
Nedir Bu Kitabın Olayı?
Hikaye aslında çok basit ama bir o kadar da vurucu: 1930'ların Amerika’sındayız. Büyük bir ekonomik kriz var, üstüne bir de korkunç bir kuraklık patlak veriyor. Bizim odağımızda ise Joad ailesi var. Bu insanlar nesillerdir ektikleri topraklarından, bankaların ve dev şirketlerin açgözlülüğü yüzünden bir günde kovuluyorlar.
Ellerinde kalan son kuruşla eski püskü bir kamyonet alıp, "Kaliforniya’da iş varmış, orada broşürler dağıtıyorlar, cennet gibi yer" diyerek yola çıkıyorlar. Kitap, bu ailenin o meşhur Route 66 otoyolundaki göç yolculuğunu ve Kaliforniya'ya vardıklarında karşılaştıkları o tokat gibi gerçekleri anlatıyor.
Neden Bu Kadar Etkileyici? (Beni Sürükleyen Ne Oldu?)
Kitabı okurken Steinbeck sana çok zekice bir oyun oynuyor. Kitap bir bölüm Joad ailesini anlatıyorsa, bir sonraki bölüm araya girip o dönemki tüm Amerika'nın halini, sistemin nasıl çürüdüğünü, insanların nasıl acımasızlaştığını anlatıyor. Yani tek bir ailenin dramını okurken, aslında o dönemin bütün dünyasını izliyorsun.
Ama beni asıl vuran şey kitaptaki karakterlerin dönüşümü oldu:
"Ben"den "Biz"e geçiş: Yolun başında aile sadece "biz kendimizi kurtaralım, çocuklarımızın karnı doysun" derken; yolda diğer ezilen insanları gördükçe "Biz tek başımıza kurtulamayız, hepimiz biriz"
John Steinbeck'in, yaşam mücadelesini, sıradan insanlar üzerinden; fakat oldukça derinlikli bir şekilde gösterdiği başyapıtı.
Büyük buhranın etkisiyle çiftiklerinden çıkarılan insanların, Kaliforniya'ya gidip portakal bahçelerinde çalışarak kendilerine daha iyi bir hayat kurma hayali ve bu hayalin kırıklığı anlatılıyor, Joad ailesi etrafında.
Bu umut dolu yolculuk, bana Platonov'un Çukur romanını anımsattı.
Sadece o günün açlığını giderebilmek için yapılan hesaplar, verilen mücadele, emek ve hepsinin aslında boşa gitmesiyle yaşanan kayıplarla devam ediyor.
Karnı doysun diye topladığı şeftalileri yemekten ishal olan çocuk, her durumda aileyi bir arada tutmaya çalışan ananın gücü, daha hayallerine varamadan yolda kaybedilen büyükbabanın ve büyünannenin parasızlıktan cenazelerinin yapılamayışı insanın yüreğine dokunuyor.
Son sahne ise insanın yüzüne çarpıyor sefaleti.
İmgelerle dolu bu son sahne, Livaneli'nin Huzursuzluk'unu anımsattı bana.
Külüstür bir kamyonet gördüğümde, kendime kahve yapıp içine şeker atarken, süt içtiğimde, patates yerken aklıma gelecek bir kitap kesinlikle.
Reklam
Reklam