Jonathan Swift (1667-1745): Şair, romancı, deneme yazarı. Edebiyatın gelmiş geçmiş en önemli yergi ustalarından biridir. Bir dönem yazar ve politikacı Sir William Temple'ın sekreteri olarak çalışmış, daha sonra İrlanda'da ücra bir köyün kilisesinde rahiplik yapmıştır. Swift yaşamı boyunca siyasal ve sosyal sorunlarla ilgilenmekten hiçbir zaman geri durmamış bir edebiyat adamıdır. Yazdığı şiirler yayımlandığında olumsuz eleştiriler almış, ancak çağdaş İrlandalı şair W.B. Yeats'ın övgüsünü kazandığında tekrar dikkatleri çekmiştir. 1726'da yayımlanan Gulliver'in Gezileri ile büyük bir başarı kazanan Swift, ülkemizde de daha çok bu eseriyle tanınır. Keskin bir zekânın bütün izlerini taşıyan Swift'in denemeleri, tarih ve felsefeyle, özellikle Aydınlanma düşüncesiyle ilgilenenler açısından ayrı bir önem taşır.
Gulliver’in Gezileri ilk bakışta fantastik bir macera kitabı gibi görünse de aslında insan doğasına, siyasete ve topluma yöneltilmiş oldukça sert bir hicivdir. Jonathan Swift, Gulliver’in farklı ülkelere yaptığı yolculuklar üzerinden insanların kibirini, açgözlülüğünü, iktidar hırsını ve anlamsız çatışmalarını eleştirir.
Lilliput’taki küçücük insanların büyük savaşlar çıkarması, Brobdingnag’daki devlerin arasında insanın ne kadar önemsiz kalması ya da Houyhnhnm ülkesinde akıllı atların yanında insanların vahşi yaratıklar gibi gösterilmesi; aslında medeniyet dediğimiz şeyin ne kadar kırılgan olduğunu düşündürür. Swift burada sadece kendi döneminin İngiltere’sini değil, genel olarak insanlığı sorgular.
Kitabın en etkileyici yanı, çocuk masalı gibi başlayan anlatının ilerledikçe giderek karanlık ve rahatsız edici bir hâl almasıdır. Özellikle son bölümlerde Gulliver’in insanlardan uzaklaşması, yolculukların onu sadece dünyayı değil insanı da farklı görmeye ittiğini gösterir.
Yüzeyde eğlenceli bir serüven olsa da alt metninde oldukça sert bir insan ve toplum eleştirisi taşıyan, yıllar geçmesine rağmen güncelliğini koruyan güçlü bir klasik.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Gulliver'in GezileriEdebiyat
Gulliver'in Gezileri-Jonathan SWIFT
Gülliver geziyor,
Vize derdi yok,
Shengen derdi yok,
Yeşil pasaport derdi yok,
Geziyor da geziyor,
Her gün bir ülkeden Hikâye atıyor,
Arada politik eleştiri de yapıyor,
Bir kendi ülkesini gömüyor,
Bir gittiği ülkeyi...
Bir Allah kulu da demiyor "Gülliver, bu paranın suyu nereden? Bahis mahis, bitkoin, ganyan, piyango miyango oynamadın inşallah." diye.
Cüceler görüyor,
Devler görüyor,
At adamlar görüyor,
Hepsiyle bir süre yaşıyor.
Seyahat ya İsa, demiş galiba ki bol bol geziyor.
Bizim yerimize de gez, diye yorum üstüne yorum yazıyorlar Gönderisinin altına, içlerinden de, bu da nispet yapar gibi her gittiği yerden Hikâye atıyor, diyorlar mı, bilinmez.
Gülliver gezedursun, biz Hikâyesi'nde yazdıklarına bakalım: Mizahî ögeler var ama durum mizahı olunca bazen anlaşılmayabiliyor. Siyasi ögeler oldukça fazla. Gezdiği ülkelerde gördüğü iyi ve kötü şeyleri söyleyerek kendi ülkesi olan İngiltere'ye sesleniyor aslında. Swift'in yaşantısına bakınca aslında siyasi eleştiri yapması bir nebze kendine de yer bulma çabası olarak yorumlanabilir mi bilemem ama yaşadıklarına bakınca aklıma geldi. Çoğu klasik eser, siyasi durumları merkezine alır, sadece herkes kendine göre anlatır. Gülliver de böyleydi. Tekrar okur muyum bilemem ama iyi ki okudum.
Çocukluğumda okuduğum ve çocuk kitabı oldugunu düşündüğüm, klasik olduğu için tekrar okumaya başladığım kitap beni çok şaşırttı. Bur bir cocuk kitabı değil bildiğiniz bir hiciv kitabiymis. Siz de çocukken okuduysan bir de bu yanınızda okuyun ve yazarın nasıl ustalıkla tüm düzene ve insan davranışlarına dokundurduguna şahit olun. Cok eglenceli.
Kitap, ana karakterimiz Gulliver'in deniz yolculukları sırasında başına gelen sıra dışı olayları ve uğradığı tuhaf ülkeleri anlatıyor. İlk bölümlerdeki "Cüceler" ve "Devler" ülkelerindeki maceralar, yazarın hayal gücüyle birleşince okuması gerçekten çok keyifli bir hal alıyor. Özellikle dördüncü bölümdeki "Tekboynuzlar Ülkesine Yolculuk" kısmı, yazarın insanlığa bakış açısını iyice netleştiriyor.
Anlatım dili son derece sade ve akıcı olduğu için 344 sayfa kolayca geçti. Uzun sürede bitirmemin sebebi aynı anda başka kitaplar da okumamdı. Kitap boyunca karşılaştığımız farklı toplum yapıları insanı düşünmeye itiyor. İnsanların hırslarını ve toplumun hatalarını bu kadar basit ama etkileyici bir dille eleştirmesi çok hoşuma gitti. Çok küçükken kısa versiyonunu okuduğum bu kitabı elime aldığımda, başta basit bir macera romanı okuyacağımı düşünmüştüm ama olaylar beklediğimden çok daha derinmiş. Ya da ben şu an büyüdüğüm için bu şekilde algılıyorum. Bilmiyorum.
Hikayenin ilerleyişi insanı merak içinde tutuyor ve kolayca okunuyor. Herkese şimdiden keyifli okumalar.
Sadece Bir Çocuk Masalı Değil
Çoğu kişi bu kitabı sadece "devler ve cüceler" hikayesi sanır ama aslında Swift bu eseri, döneminin siyasetini, insan doğasını ve toplumun davranışlarını eleştirmek için yazmıştır. Tabii bu çocuk versiyonunda daha çok macera ve hayal gücü ön plandadır.
• Hayal Gücünü Zorlar: Lemuel Gulliver'in gemi kazaları sonrası kendini bulduğu tuhaf yerler (Lilliput'taki cüceler, Brobdingnag'daki devler) okuması çok keyifli sahneler sunar.
• Bakış Açısını Değiştirir: "Ben mi çok büyüğüm yoksa dünya mı çok küçük?" gibi sorularla çocuklara (ve büyüklere) olaylara farklı açılardan bakmayı öğretir.
Bu Baskı Hakkında Küçük Bir Not: Eğer hikayeyi çok severseniz ve ileride Swift'in asıl eleştirel dilini, uçan adaları (Laputa) ve konuşan atları (Houyhnhnm) da merak ederseniz, kitabın tam metin (unabridged) halini de okumanızı öneririm. Ama ilk tanışma için bu seri harika bir tercihtir; dili sade ve akıcıdır.