Bir uygarlık, düşman bir güc tarafindan yıkılabilir: fakat bu çöküşünün nedeninin bu olduğunu göstermez. Bir düşmanın meydan okuyuşu, bir toplumda canlanmanın, ilerlemenin nedeni olabilir. eğer kendisinde zaten çöküntü başlamamışsa İslâmlık'ın çöküş nedenini Haçlı Seferlerine bağlamak, bu bakımdan yanlış bir yorumlamadır. Haçlı Seferleri. Hristiyan Avrupa'da uyanışa yol açmıştır. Aynı olay niçin bir uygarlıkta çöküsün öteki uygarlıkta kalkınmanın nedeni olmustur? Özellikle, o zaman İslâm uygarlığının en yüksek döneminde olduğunu kabul edersek? Batı o zamanın İslâm uygarlığının başarılarını almakta taassup göstermemiştir. O halde, onların bizi geçtiklerini gördüğümüz zaman biz neden bu taassubu gösteriyoruz?