Şair Nigâr Hanım’ın adına edebiyatla, özellikle de şiirle az çok meşgul olmuş hemen herkes aşinadır. 8 Mart’a yaklaştığımız günlerde ismiyle yine karşılaşmamız olası, çünkü pek çok türde kalem oynatmış, Osmanlı dönemi kadın hareketleri içinde bilfiil bulunmuş Nigâr Hanım’ın fikir ve edebiyat tarihimizde azımsanamayacak bir yeri var. Benim bu yazıda Türkiye seyahati izlenimlerinden hareketle anmak istediğim ise bir başka Nigâr Hanım. 20. Yüzyıl Azerbaycan şiirinin önde gelen şairlerinden Nigâr Refibeyli. Onun ismiyle 2015 yazında Bakü’deyken, Akif İslamzade’den severek dinlediğim Ala Gözlüm adlı şarkının sözlerini anlamaya çalışırken karşılaştım. Emin Sabitoğlu’nun bu güzel eseri Nigâr Refibeyli’nin Neyleyim şiirinden bestelediği yazılıydı. Sözler çoğumuza tanıdık gelecektir: “Ala gözlüm, senden ayrı geceler Bir il kimi uzun olur, neyleyim? Bağçamızda gızılgüller her seher Tezden açır, vahtsız solur, neyleyim?” Yine çok bilinen Sabitoğlu bestelerinden biri “Esen Yeller” de Nigâr Hanım’ın bir başka şiirinden bestelenmişti. Bunları öğrenir öğrenmez Refibeyli’nin şiirlerine ulaşmak için soluğu kitapçıda aldım ama nafile. Şiirlerinin son baskıları yıllar evvel yapılmıştı ve artık dolaşımda değildi. Hiçbirini bulamadım. Mikail Müşfik, Cafer Cabbarlı, Samed Vurgun vardı ama Nigâr Refibeyli yoktu. Maalesef kaldığım kısa süre içinde Bakü’nün sahaflarının nerede olduğunu öğrenmem mümkün olmadı. Neyse ki Azerbaycan Milli Kütüphanesi’nde seçme şiirlerinin elektronik bir kopyası vardı. Onu bilgisayarıma indirdikten sonra Nigâr Refibeyli şiirlerini Bakü’de kaldığım birkaç ay boyunca sık sık, Türkiye’ye döndükten sonra da aklıma geldikçe okudum. Türkiye’de basılmış olabileceği nedense çok geç aklıma geldi. Basılmışsa bile çevrilerek basılmıştır önyargısıyla mı ilgisiz davrandığımı

Şiir Tarih

Bahar NeğmesiNigar Rəfibəyli · Ötüken Neşriyat · 200611 okunma

Reklam

Yazar Hakkında

Nigar RəfibəyliYazar · 3 kitap

Nigâr Refibeyli 1913 yılında Azerbaycan’ın nüfus ve önem bakımından ikinci büyük şehri Gence’de asil bir ailede doğdu. Dedesi Elekber Refibeyli tek Gence’nin değil, tüm Azerbaycan’ın en ünlü ve saygıdeğer kişilerindendir. Onun vefatı zamanı o devrin Azerbaycan gazeteleri bu kederli haberi manşetlerden duyurdu. Tüm ülkedeki camilerde Elekber beyin anısına mevlit okundu. Refibeyli neslinin Rus imparatorluğuna karşı baş kaldıran kahraman Gence hükümdarı Cavat Han’a kadar uzandığını, ünlü Rus yazarı kont Lev Tostoy ile akraba olduklarını söyleyen araştırmacılar vardır. Nigâr Refibeyli’nin babası Hudadat bey ilk Azerbaycan Cumhuriyetinin ilk Sağlık Bakanı idi. Daha sonra Gence’nin general-valisi olmuştur. Sovyetler Birliği kurulduktan ve Azerbaycan da bu birliğe katıldıktan sonra Bolşevik iktidarı halk arasında en büyük saygınlığa ve ağırlığa sahip olan Refibeyli ailesine karşı amansız ve sert takiplere başladı. Hudadat Refibeyli Bolşevikler tarafından öldürüldü. Refibeyli ailesinin bazı mensupları Türkiye’ye, İran’a gitmeli oldular. İzlerini kaybettirmek için soyadlarını bile değiştirdiler. Türkiye’de Arran, Saygın, Askeran soyadlarını aldılar. Türkiye Cumhuriyetinde de yüksek askeri görevler üstlendiler. Refibeyli soyadına karşı takipler, kabullenememe Sovyetler Birliğinin bütün zamanlarında devam etmiştir. Bütün bunlara rağmen Nigâr Refibeyli şiirler yazıyor, Azerbaycan’ın edebi ortamında eserleri ile kendinden söz ettiriyordu. 1937 yılında Azerbaycan’ın ünlü şairi Resul Rıza ile evlendi. Rejimin takiplerine ve yasaklarına rağmen, Nigâr Refibeyli şiirleri ile halkın takdirini kazanmış, Azerbaycan’ın edebî muhitinde söz sahibi olmayı başarmıştır. Refibeyli soyadına karşı alerjisine bakmaksızın, halk arasında Nigâr Refibeyli’nin popülaritesini gören iktidar ona fahri adlar, madalyalar ve sonunda SSCB’nin en prestijli “Devlet Sanatçısı” ünvanını vermiştir. Nigâr Refibeyli 1981 yılında çok sevdiği ve aşkları masal, efsane olan eşi Resul Rıza’nın vefatından 100 gün sonra dünyasını değişmiştir. Nigâr Refibeyli’nin şiirleri Rus, Türk ve bazı Avrupa dillerine çevrilmiştir. Þimdi Nigâr Refibeyli’nin Gence şehrinde heykeli dikilmiş, adı okula verilmiştir. Başkent Bakü’nün merkez caddelerinin birine Nigâr Refibeyli adı verilmiştir. Nigâr Refibeyli ve Resul Rıza’nın yaşadıkları evin dış duvarında “Burada Azerbaycan’nın Devlet Sanatçıları Resul Rıza ve Nigâr Refibeyli yaşamıştır” yazılı hatıra panosu asılmıştır. Resul Rıza ve Nigâr Refibeyli’nin yaşadığı evin müze olması hakkında devlet kararı çıkarılmıştır. Nigâr Refibeyli’nin şiirleri okul ve üniversite programlarına alınmıştır. Halen de şiirleri yayın evleri tarafından tekrar-tekrar basılıyor. Nigâr Refibeyli’nin üç çocuğu vardır. Nigâr Refibeyli ve Resul Rıza’nın oğlu Anar Rızayev Azerbaycan’ın “Devlet Sanatçısı”, millet vekili, parlamento Kültür Komisyonu Başkanı, Azerbaycan Yazarlar Birliği Başkanı, Azerbaycan ile Türkiye Parlamento Dostluk Komisyonu başkanıdır. Torunu: Tural Rızayev