Eski bir Çin atasözü, bütün hayvanların insanın içinde gizli olduğunu ama insanın bütünüyle hayvanın içinde yer almadığını söyler. Hayvanlarla 'insan' ı ayıran ve benzer kılan başat özelliklerden biri “Saldırganlık”. Saldırganlık hem yıkıcı hem inşa edici özellikleri bünyesinde barındırdığı için, saldırganlık tamamen kötüdür diyemeyiz. Ne yazık ki insandaki saldırganlığın büyük bir kısmı “Yıkıcı” olan tarafa meyil gösterir. Kendi davranışlarımızın kökenlerini ve nedensel zincirlerini anlamak, bu özelliğimizi sağaltıp daha iyi yerlere kanalize etmemizde bize yol gösterici olabilir. Lorenz bu konuda gayet güzel bir örnek veriyor: “Yumruğu ile muhatabının suratına değil de masaya vuran adam ile, illet olduğu amirine öfkesini kusamadığı için en soylu amaçlara yönelmiş heyecanlı, kendinden geçmiş, hayranlık dolu yazılar yazan kimse arasında büyük bir fark vardır.” Günümüzde saldırganlığın gizli, aşikar her türüne tanık oluyoruz, kökünden kazımanın mümkün olmadığı saldırganlığı, kendine başka kanallar bularak ehlileştirmenin önemine de dikkat çekiyor Lorenz; dağcılık, dalma, ya da uzun gezilerle tam tatmin bulabiliyor olması türümüzün şansına olduğunun altını çiziyor. Ulusların birbirini tanıması durumunda da, o nefret ettiği halkın, ulusun tek bir üyesi ile yüz yüze konuşması ve tanıması halinde durumun çok farklı olacağını söylüyor. (s : 419) Walter Robert Corti, uluslararası saldırganlığın önünü, uluslararası tanışmaları teşvik ederek önleme yolunda ciddi adımlar atmış ilk kişilerden biridir. (s: 420) Kitap çok okunması gerekenler listesinde olmayı hak ediyor. Son bir söz ile: “İnsanın şu Roma tanrısı Ianus' unki gibi, iki ayrı dünyaya (iki farklı yana) bakan yüzüdür bu. Kendinden geçirici hayranlık ve huşu içinde kendini en yücenin, en büyüğün hizmetine sunabilen

Bilim

İşte İnsanKonrad Lorenz · Cumhuriyet Yayınları · 200814 okunma

Reklam

Yazar Hakkında

Konrad LorenzYazar · 3 kitap

Konrad Zacharias Lorenz Avusturyalı bir etoloji uzmanıdır. Viyana'da karşılaştırmalı anatomi ve hayvan psikolojisi dersleri verdikten sonra, 1940 yılında Konigsberg Üniversitesi'nde profesör oldu. 1949 - 1951 yıları arasında Attenburg Karşılaştırmalı Etoloji Enstitüsü'nü, sonra Buldern'de Max-Planck Davranış Fizyoljisi Enstitüsü'nü, 1954'tete de Seewiesen Enstitüsü'nü yönetti. Lorenz babasının arzusuyla 1922 yılında Columbia Üniversitesi'nde tıp okumak için Amerika Birlişik Devlerleri'ne gönderildi. Columbia'da iki yıl kaldıktan sonra, Viyana'ya geri dönerek çalışmalarını burada sürdürdü. Bir yandan tıp okurken, diğer yandan da koloni halinde yaşayan küçük karga türünün sosyal organizasyon biçimini, bu topluluk içinde yaşayan bireylerin birbirleriyle birer sinyal niteliği taşıyan davranışlarla kurdukları iletişimi araştırıp ortaya çıkarmayı hiç bırakmadı. Kargalar üzerine yaptığı çalışma, zamanın en prestijli dergilerinden birinde basıldı. 1938'de Nazilere katıldı ve bütün çalışmalarını nasyonal sosyalist düşünceye adadığını açıkladı, daha sonra II. Düny Savaşı'nda Ruslara esir düştü ve bir süre esir kamplarında yaşadı. Savaş bitip geri döndüğünde, 1950 yılında ünlü Max-Planck Enstitüsü'nde Karşılaştırmalı Etoloji Bölümü'nü kurdu. Çalışmaları hayvanların doğal ortamlarındaki davranış özellikleri üzerinedir. Bu çalışmalarıyla Lorenz etolojinin gelişmesine büyük katkıda bulundu ve 1973 yılında meslekdaşları Karl von Frisch ve Nikolaas Tinbergen ile birlikte Nobel Fizyoloji veye Tıp Ödülü'nü aldı. Lorenz'e göre insan ve hayvan davranışının kaynağında endogen nitelikte, anahtar uyarımlarla tetiklenen ve deneyimden bağımsız işleyen, doğuştan verili (kalıtımla devredilen) motorlar vardır (itki, güdüm anlamında). Bunun fizyolojik açıklaması orta beyinde tanımlı belirli hareket kombinasyonlarını sırayla belirmesiyle sonuçlanan bir tetikleme programı uyandırmadır. Bu davranış programları türeyim tarihinde kendini ispatlamış, mutasyon (kalıtım değişikliği) ve seleksiyon (seçme-ayıklama) ilkelerince geçerlilikleri defalarca sınanmış ve zaman içinde sembolleşerek belirli bir türde alıcı ile verici arasındaki iletişim zemini haline gelmiştir. Modeli yakından incelersek gerçekliği, biyolojist bir bakış açısıyla bir tepki dizinine indirmesi yönüyle Nasyonal Sosyalizmin üstün insan ve ari ırk ideallerine malzeme sağlamaktan kurtulamamış olmasına rağmen, davranış bilimin incelemelerinde haklılık payı vardır. Başarılı bir popüler bilim yazarı olan Lorenz'in Türkçeye kazandırılan eserleri şunlardır: Antriebe tierischen und menschlichen Verhaltens (1965) Davranışların motorları üzerine Er Redete mit Viehen, Vögeln und den Fischen (1949) Hazreti Süleyman'ın Mührü (Cumhuriyet Kitapları) So kam der Mensch auf den Hund (1950) Ve insan köpekle tanıştı (Cumhuriyet Kitapları) Das Sogenannte Böse (1963) İşte İnsan (Cumhuriyet Kitapları) Acht Sünden der zivilisierten Menscheit (1973) Uygar İnsanın Sekiz Büyük Günahı Lorenz bu son yayımladığı eserinde, toplumsal düzenin biyolojik temelleri üzerinde durdu.