Yazar:
Yusif Səmədoğlu
Yorumlar ve İncelemeler
"Qətl Günü" romanı, Azerbaycan edebiyatında "Şer"in Sanatsal görünüşünü yaratmış güçlü eserlerden biridir. Eser üç bölümden oluşuyor,eser de üç ayrı dönemin sosyo-politik ortamı ve bu dönemde insanın trajedisi magik-realist (büyülü-gerçekcilik) tarzında yazılmıştır.
İnanan inansın, inanmayan inanmasın...
Puan vermedi·272 syf.··
Beğendi
·2024 91. kitabı
·4 günde okudu
·Okunma: 31 Aralık 2024 22:03
"Dərd də azar kimi gələndə batmanla gəlir"
Kitabdakı hadisələr üç dövrlük xətt üzrə getsə də, bu roman mübaliğəylə desəm, bütün Azərbaycan tarixini, bugününü, hətta sabahını özündə birləşdirən bir əsərdir. Azərbaycan ədəbiyyatının ən yaxşı romanlarından biri, bəlkə də birincisidir. Ona görə yox ki, kitabın üstündə "ən yaxşı Azərbaycan romanı" yazılıb, ona görə ki, Azərbaycanın dünəni, bugünü və çox güman ki, sabahı da elə bu romanla yazılıb. Çünki bütün bu hadisələr var, olub və təəssüf ki, olacaq. Sadəcə şəkli dəyişəcək, adı dəyişək, əmr verəni, icra edəni dəyişəcək. Romanda da tez-tez işlədilən bu cümlə kimi “Tfu sənin hərçi-pətərinə, belə dünya!..” deməyi gəlir adamın. 
Master və Marqarita əsərini də xatırladır yerbəyer. Əsərdə diqqət çəkən məqamlardan bəzilərini qeyd etmək istəyirəm:
Ölüm;
Yuxu;
Xalq danışıq dili;
Repressiyalar;
Qacar işğalı;
SSRİ dövrü;
Güman ki, 80-ci illər;
Mistik Kirlikir obrazı;
Baba Kaha obrazı;
Canavar obrazı.
Bunların hamısı haqda ətraflı danışmaq fikrim yoxdu. 1990-cı il istehsalı filmini də izləməyi məsləhət görürəm maraqlananlara. Youtube-da axtarıb tapmayanda özüm yükləmişdim vaxtilə. youtu.be/ZU7bvCYyCmE?si=...
Master və Marqarita əsərini də xatırladır yerbəyer. Əsərdə diqqət çəkən məqamlardan bəzilərini qeyd etmək istəyirəm:
Ölüm;
Yuxu;
Xalq danışıq dili;
Repressiyalar;
Qacar işğalı;
SSRİ dövrü;
Güman ki, 80-ci illər;
Mistik Kirlikir obrazı;
Baba Kaha obrazı;
Canavar obrazı.
Bunların hamısı haqda ətraflı danışmaq fikrim yoxdu. 1990-cı il istehsalı filmini də izləməyi məsləhət görürəm maraqlananlara. Youtube-da axtarıb tapmayanda özüm yükləmişdim vaxtilə. youtu.be/ZU7bvCYyCmE?si=...
Romana başlamaq çətin idi .Çünki , ilk olaraq ,yazıçının bir hadisədən digər tamam başqa bir hadisəyə ani keçidi əsəri başa düşməyimə çətinlik yaradırdı .Ancaq bir qədər oxuduqdan sonra nə baş verdiyini anladım və bu roman oxuduğum ən yaxşı əsərlər sırasına daxil oldu .
Əsərdə demək olar ki ,zaman ,məkan sərhədi yoxdur .Romanda müxtəlif dövrlər arasında əlaqə yaradılır və bu əsərdə təsvir olunan hər tarixi zamanda dövrün ziyalıları ,şairləri məhv edilir . Bu insanların faicəsi ,çətin ömür yolu romanın əsas mövzusudur .
"Qətl günü " romanı Yusif Səmədoğlu yaradıcılığının zirvəsi sayılmaqla bərabər Azərbaycan nəsrinin də yeni mərhələsi hesab olunur .
" Qətl günü" romanı Yusif Səmədoğlunun dünyanı, varlığı dərk etməyən insan, nəfsin qurbanı olan, lakin hər dəmdə şeytanı lənətləyən, günahın qurbanı olub,şeytanla pislikdə yarışa girən ikiayaqlılar haqqında yazılmış, eyni zamanda bədiiliyi, toxunduğu mətləblər cəhətdən xüsusilə seçilən əsərdir. Müəllif dövrlər arasında mükəmməl əlaqə yaratmağa müfəssəl şəkildə nail olmuşdur.Yaratdığı arxetiplər sayəsində sanki bir-birini əvəz edən və sonu gəlməyən nəsilləri görə bilirik. Baba Kahada təsvir olunan, bezmiş ,süst oturub nə vaxt yeməyi olacağını gözləyən qotur canavar bəlkə də bizim bildiyimiz əzəmətli türk simvolu həmin o Boz qurdu təmsil edir.Lakin bu yerdəyişmədə fərqlilik var. Hansı fərqlilik? - deyə özümüzə sual versək , belə bir qənaətə gələ bilərik ki, müəllif istər ya da istəməz həmin Kahada oturan yazıq canavarın halına acıyır. Sanki türk simvolunun beləcə adiləşdiyini, ya da sıradan çıxdığını göstərir.
Müəllif yuxu mistikasina toxunur, yuxu vasitəsilə keçidlər olur. Yuxu elə bir şüuraltı prosesdir ki, insan real həyatda edə bilmədiklərini yuxular vasitəsilə ,yuxularında etməyə çalışırlar. Romanda xəstənin və ya ümumiyyətlə qəhrəmanların yuxularında hər hansı məqsədə xidmətetmə vardır.Bilərəkdən yuxu çalarının əsərə əlavə edilməsi, Xəstənin yuxudan ayıldıqdan sonra həmin yuxuya yenidən qayıtmaq istəməsi,yuxuda etdiklərinə inanıb inanmaması, qəhrəmanın ,ya da elə Yusif Səmədoğlunun bizə daxilən nə çatdırmaq istədiyindən xəbər verir.
Keçmişə qayıtmaq , keçmiş günlərinin ,uşaqlığının yadına düşməsi, xatirələrin canlanmasi bəlkə də elə yuxular vasitəsilə qismən şüurumuzda gerçəkləşir. Yuxugörmə prosesi paradoksallıq yarada bilər. Zaman olaraq keçmişə ,gələcəyə getmək, əsrlər, insanlar ,fərqi yarana bilər. Düşüncə yuxu vasitəsilə dəyişə keçmişdə qalmaq istəyi,ya da
*Yusif Səmədoğlu "Qətl günü" romanı haqqda düşüncələrim*
Romanın 3 süjet xətti var. Ağa Məhəmməd şah Qaçar işğalı ilə repressiya dövrü arasında parellelik yaradılıb.
Romanda bir çox obrazlar var. Zülfüqar kişi, Mahmud bəy,Tatar təmir, Bu bir süjet xəttində olan obrazlardır. Digər bir sujet xətti daha qədim bir dövrü - Şah hakimiyyətini ehtiva edir. Əsərdə Şah, onun ən yaxın xidmətçisi Xacə Ənvər, şairlər, Üfləmə Qasım,və.s digər obrazlar iştirak edir. 3 cü Sujet xətti 1-ci sujet xətti ilə əlaqədardır.
*I sujet xətti*
Zülfüqar kişinin bir xəstəliyi var. O qəribə yuxular görür. Öldürdüyü şəxs onun daima yuxusuna daxil olur. Tatar Temir, Həkim Mahmudu Zülfüqar kişini müayinə etməsi üçün gətirir. Zülfüqar kişinin yaşlı olmasına baxmayaraq gümrah idi. Bircə gördüyü yuxular onu narahat edirdi.
Bir gecə, yuxudan oyanıb pəncərədən boylandı da birinin onu çağırdığını görür. Yanına gedir. Əslində isə bu real deyil di. Xəstəliyi səbəbi ilə kiminsə inu çağırdığını düşünürdü. Səhər açıldı da Zülfüqar kişinin çay kənarın da ölüsünü tapırlar.
*II süjet xətti*
Şah hakimiyyətinin təsviri var. Hökmdarın uzun müddətdir elə keçirmək istədiyi bir qala var. Bu qalada yaşayan bir neçə şair hökmdarın yanına gəlib. Yaraların da olan və onunla yola etmədikləri bir şairinin öldürülməsini sağdan xahiş edirlər. Şair çox qəribə olur. O bildirir ki, mən çox ərazilər görmüşdüm amma hələ şairin şairin ölümünü istəməsi ilə qarşılaşmamışam. Bura da müəllif müəyyən siyasi məsələlərə toxunmuşdur. Bu şah çıx qəddar idi. Onun Xacə Ənvər adlı bir köməkçisi var idi. Xacə Ənvər hər zaman Şahin yanın da olardı. Şah istədiyi qalanı elə keçirir. İnsanları qətlə yetirir. Saray xanini edam etdirir. Şairi də digər şairlərin istəyi ilə edam etdirir. Şairə böyük hörməti olan Üfləmə Qasım adlı bir şəxs onun
«Qətl günü» Azərbaycan xalqının üç əsrdə keçdiyi tarixi yol bədii idrak işığında ümumiləşdirilir. Və ona görə yox ki, romanda Şərq tipi daha üstündür, mifoloji ünsür romanın canına-qanına hopub. Başlıcası, o səbəbdən ki, bu əsərdə milli dastançılıq və romançılıq ənənələri də üzvi şəkildə qaynayıb-qarışır. Yəni «Qətl günü» əlahiddə meydana çıxan , necə deyərlər, havadan yaranan əsər deyil. Ənənə üstündə yaranan, ancaq bu ənənələri fövqəladə dərəcədə , misilsiz bədii ustalıqla NOVATORLUQ mislinə yüksəldən «Qətl günü» məhz buna görə səksəninci illər Azərbaycan ədəbiyyatının ən uğurlu ədəbi hadisəsinə çevrildi.
ceylanmumoglu.com/article/yusif-s...
Mütləq!Edebiyat
Yusif Səmədoğlunun bu əsəri möhtəşəm ədəbiyyat hadisəsidir. Deyərdim bəlkə də Azərbaycan ədəbiyyatındə ikinci bu formada, bu stildə bir roman yoxdur. 3 fərqli dövrü bir sujetə sığdırmağı təkcə Yusif Səmədoğlu bacara bilərdi. Bulqakovun "Master və Marqarita"sı ilə janr yaxınlığı əsəri daha möhtəşəm edir.
Təkrar-təkrar dönüb oxuduğum kitab...
Puan vermedi
Zaman, məkan sərhədləri olmayan, bir tərəfdən tarixi hadisələrə toxunan, digər tərəfdən insan psixologiyasını əks etdirən magik ruhlu roman...Əsərdə ölüm, insan həyatının son dönəmləri xüsusi təsvir edilir. Əsərin demək olar ki, bütün qəhrəmanları ölüm və ya ölümə gedən yolu yaşayırlar. Romanda Kirlikir, Canavar, insan vicdanını simvolizə edən Baba Kaha kimi simvolik obrazlar da vardır.
Günahkarlıq hissi, vicdan əzabı, peşmanlıq duyğuları kitabda çox təsirli əks olunur.
"Yuxunuz şirin olsun, dirilər"
Yusif Səmədoğlunun "Qətl günü" romanında iki ayrı - ayrı dövrə baş vermiş hadisələri özündə əks etdirir. Birinci dövr Qacar dövrü, ikinci dövr isə represiyya dövrünə təsadüf edir. Əsərdə obrazlar çoxluq təşkil edir. Əsərdə Kirlikir adlı bir siçan obrazı da var.
Əsər dünya, insan, insan yaddaşı haqqındadır. Zaman dəyişir, əsrlər keçir, amma insanlar hələ də müharibə, güclərini göstərmək, zorakılıq arxasınca gedirlər. Yazıçı bu hadisələri müxtəlif dövrlərdə, daha dəqiq desək, üç əsrdə keçdiyi yolu göstərmişdir.
Reklam
Yazar Hakkında
Yusif SəmədoğluYazar · 2 kitap
Yusif Səmədoğlu 1935-ci il dekabrın 25-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Moskvada Yazıçılar İttifaqı nəzdində olan M.Qorki adına Ədəbiyyat institutuna daxil olmuşdur (1953). Həmin İnstitutun IV kursundan ADU-nun filologiya fakültəsinin beşinci kursuna dəyişilmişdir (1957-1958). “Azərbaycan ” jurnalı redaksiyasında ədəbi işçi, nəsr şöbəsinin müdiri (1960-1965), C.Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında kinostudiyanın ssenari redaksiya heyətinin üzvü (1965-1969), baş redaktoru, “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının direktor müavini (1969-1976), “Ulduz jurnalının baş redaktoru (1976-1987), “Azərbaycan” jurnalının baş redaktoru (1987-ci ildən) vəzifələrində işləmişdir. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi katibliyi heyətinə (nəsr üzrə katib) seçilmişdir (1991).
“220 saylı otaq” (1960), “Qalaktika” (1973), “Qətl günü” (1987) kitablarının müəllifi olmuşdur.1998-ci il avqustun 17-də vəfat etmişdir.
