Yazar:
İsa Muğanna
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
"Saz" Azərbaycan yazıçısı İsa Hüseynovun (Muğanna) İkinci Dünya Müharibəsi illərində arxa cəbhədə, Azərbaycan kəndlilərinin həyatındakı ağırlığı, çətinliyi təsvir etdiyi povestidir.
Povestdə Sovet orqanlarında çalışan Qılınc Qurbanla, xalqın nümayəndəsi, dünya görüşünün daşıyıcısı İsfəndiyar kişi qarşılaşdırılır. Bəli, bir tərəfdə iki oğlunu müharibəyə göndərən dürüst, saf, mehriban İsfəndiyar kişi, digər tərəfdə vəzifəsinə arxalanaraq insanların həyatına istədiyi kimi müdaxilə edə biləcəyini düşünən Qılınc Qurban.
Ömrünü başqalarının həyatına müdaxilə ilə keçirən insan necə yaşaya bilər ki? Qılınc Qurbanın əksinə, İsfəndiyar kişi öz həyatını yaşayaraq başqalarını da yaşatmağın gözəl nümunəsidir. O, böhtanlara inanmayaraq, el-obanın hər cür qınaq və tənələrini gözə alır. İsfəndiyar kişi böyüklük, saflıq, dürüstlük kimi insani duyğuları təcəssüm edir. Qılınc Qurbanın hədələrinə, böhtanlarına rəğmən İsfəndiyar kişinin arxasında durduğu, müdafiə etdiyi Hacı obrazını isə mənəvi təmizlik və məsumluq mücəssəməsi kimi qəbul edə bilərik.
Əslində, əsərdə müharibə mövzusundan çox insani keyfiyyətlər, əxlaq və mənəviyyat məsələləri ön plandadır.
Povestə adını verən saz əsər boyunca qabarıq verilməsə də, oxuduqca onun yanıqlı səsini eşidirik, bir də Bəhmənin ifasını:
“Gəl, ey Şeşpayi-bəhrim,
Qalmadı təbanım təhrim...”
Mənim fikrimcə, saz burada İsfəndiyar kişinin ümidlərinin timsalı idi. İnsan ümidləri öləndə, həyat idealları sındırılanda məhv olur. İsfəndiyar kişi də Bəhmənin sazı kökdən düşdüyü gün məhv oldu...
İsa Hüseynovun “Saz” əsərində müharibənin arxa cəbhə olaraq hiss edildiyi, lakin
elə müharibədəki qədər əzmin, zəhmətkeşliyin nümayiş etdirildiyi əsərlərindən biri
də budur. Əsər ikinci dünya müharibəsi illərinin çətinliklərini ya da bizə çatdırıla
bilinəcəyi qədər məhrumiyyətlərini, özləntilərini əks etdirir. Əsərin iki əsəas sürəti
vardır. Hansı ki, onların simasında əsərə sözün əsl mənasında sevə və ya nifrət edə
bilərik. İsfəndiyar kişinin oturuşmuş, ağsaqqal və dik duruşlu bir obraz
yaradılmışdır. El dili ilə desək “köhnə kişilərdəndir”. O, iki oğlunu müharibəyə
yola salıb. Zaman-zaman oğul həsrəti çəkir. Evə gəlib oğullarını ailələrinin başında
görməyəndə öz dili ilə desək “ ürəyinin başına od düşür”. Əsəri oxuyarkən bir
məqamda mənə elə gəldi ki, İsfəndiyar kişiyə nəsə olacaq o nə daha öz
övladlarının qayğısını çəkə biləcək, nə nəvələrini əzizləyə biləcək nə də həqiqi
mənada gəlinlərinə atalıq edə biləcək. Lakin yazıçının bu obrazı elə bu məqamdaca
öldürməyi heç də məntiqdən bir addım olmazdı. Bəlkə də, İsfəndiyar kişinin o
qədər düşündürən şey tək öz ailəsi yox, elə müharibənin nə vaxt bitməsi ehtimalı,
bitib-bitməməsi düşüncələri, nəvələrinin atasız qalma halı idi.Ahıl yaşında ona
uzanan əlləri boş qoya bilmir. Dəmirçi dükkanında yenidən əlinə iş alır, dəmir
döyür. Bir növ bununla bacardığı, həyatda olduğu müddətcə kömək etməyə çalışır.
Haqsızlıq onun aləmində ən böyük güanhlardan sayılır. Heç bir bəndənin nə
haqqının yeyilməsini, nə də haqq yeməsini həzm etmir. Məhz buna görə də Qılınc
Qurbanla belə üz-üzə gəlir. Onun haqszılıq etdiyi məqamlara dözə bilmir.
Müharibənin gərginliklərini öz üzərində cəmləşdirmiş, bir növ “zəhər tuluğu”
təsirini bağışlayan, idarəçililik imkanlarından müəyyən hallarda sui-istifadə edən,
bəzi hallarda müahribəyə getmiş adamların
Yazar Hakkında
İsa MuğannaYazar · 17 kitap
İsa Mustafa oğlu Hüseynov (Мuğannа) (12 haziran 1928, Мuğanna, Ağstafa, Azerbaycan SSC - 1 nisan 2014, Bakü, Azerbaycan) — olağanüstü bir yazar, senarist ve kinoredaktor,[1] "Nesimi" ödülü ilk kazanan (2012).
