Bilge Hükümdar: Ulug Beg
༄ ༄ ༄
Orta Çağ’da İslâm dünyasında hükümdar ve bilim adamı vasfını en iyi yaşayanlardan biri Muhammed Turagay, dedesi Timur'un kurduğu Timur Devletinin entelektüel bir kişiliğiyle ‘Uluğ Beg’ diye anıldı. Orta Çağ İslam dünyasının ön asya coğrafyasının Türk-Moğol devlet esasları, askerî teşkilat unsurları ile İslâmî değer ve İran medeniyetinin unsurlarıyla harmanlanan kendine has bir sentezi ortaya çıkartan bir ‘Timur Devleti’ var. Timurlular devrinin siyasi başarılı çağı Timur zamanı iken bilim ve kültür başarısının rönesans çağı da torunu Uluğ Beg dönemidir. 1901’de Orta Asya, İslâm ve Türk tarihi profesörü olarak atanan V. V. Barthold; Timur'un saltanatı, Uluğ Beg’in çocukluğu, gençliği, hakimliği, ilmî faaliyetleri ve son yılları ile yedi başlıkla “Uluğ Beg – Bilge Türk Hükümdar” kitabın alanın uzmanı tarafında hazırlanmıştır.
Mirza Şahruh ile Gevherşad Aga’nın oğlu olarak 1394’te Sultaniye’de doğan Muhammed Turagay(Uluğ Beg), bilimle ilgilenerek astronomi bilgini olması yanında hükümdarlık görevini de yapmıştır. Bilimin topluma verdiği yarar ve gücün zevkini alıp nesillere aktarmasında çaba gösteren Uluğ Beg, Buhara'da inşa ettiği medresenin üzerine “kadın-erkek bütün Müslümanlara ilim tahsil etmenin farz olduğu” hadisini asarak idrak etmişti. Çocukluk döneminde iyi bir eğitim alarak gençliğinde babası Şahruh, Uluğ Beg’i Semerkant Hâkimliğine getirmişti. Bu görevinde 1409 yılından 1411’e kadar bu görevi icra ettikten sonra Mâverâünnehir’i idâre etmesi için vâli ve melik olarak görev yaptı öyle ki bu görevi 1447’ye kadar sürdürerek 36 yıl tamamladı. Bu süre zarfında özellikle Timur’un ölümünden sonra Özbekler, karşı saldırı ve şehirleri kuşatma girişimlerine geçmişlerdi. Uluğ Beg’in hâkimliği döneminde Fergana ve