Kış mevsiminin iyiden iyiye kendini hissettirdiği bu günlerde, ilk defa yaşadığım bel tutulması sebebiyle, farklı duyguları bir arada yaşadığım süreçte, birkaç kitap okuması ve kitaba dair yazılar kendimi daha iyi hissetmemi sağladı. Özellikle birisi, insan olarak zamanla, bedenle ve toplumla kurduğum ilişkinin sert bir muhasebesi gibiydi. Jean Améry’nin “Yaşlanma Üzerine” adlı denemesi, yaşlanmayı romantize etmeden, onu insanın kendisine ve dünyaya yabancılaşmasının kaçınılmaz bir evresi olarak ele alıyor. Dolayısıyla bu tavır, kitabı hem sarsıcı hem de dürüst kılıyor. Edebi açıdan “Yaşlanma Üzerine” yoğun, disiplinli ve tavizsiz bir metin. Améry’nin dili ne şiirsel ne de duygusal bir yumuşaklığa yaslanıyor. Aksine, felsefi deneme geleneğine yakın, keskin ve yer yer acımasız bir üslup tercih edilmiş. Okuru, yazarın elinden tutmaya çalışması yerine, düşünmeye zorluyor. Bu tercih, kitabın en güçlü yanlarından biri olduğu kadar, aynı zamanda zayıf noktası da denilebilir. Çünkü metin, zaman zaman akademik bir sertliğe bürünerek duygusal temas alanını daraltıyor. Yaşlanmanın hissi boyutu, bilincin soğuk ışığı altında gölgede kalabiliyor. Jean Améry’nin düşüncesini, yaşlanma meselesinden bağımsız ele almak mümkün değil. Auschwitz’ten sağ kurtulmuş bir düşünür olarak Améry, zamanı biyolojik bir süreç olarak ele almasının yanında, tarihsel bir yük olarak da yaşıyor. Yaşlanmak, onun için bedensel gerilemenin yanında; geçmişin susmayan ağırlığı olarak duyumsanıyor. Bu bağlamda kitap, 20. Yüzyılın travmatik tarihine ilişkin bir metin. Faşizm, sürgün, yurtsuzluk ve modern toplumun bireyi işlevselleştiren yapısı, yaşlılığı da verimsizliğin simgesi hâline getiriyor. Améry’nin eleştirisi aynı zamanda örtük biçimde siyasi mesajlar da veriyor. Bunlardan en belirgin olanı;

1000Kitap

Yaşlanma ÜzerineJean Amery · Sel Yayıncılık · 202517 okunma

Yazar Hakkında

Jean AmeryYazar · 1 kitap

Jean Améry (31 Ekim 1912-17 Ekim 1978) Viyana’da, Katolik bir anne ile Yahudi bir babanın tek çocuğu olarak Hans Meyer adıyla doğdu. Babası I. Dünya Savaşı’nda hayatını kaybedince annesi tarafından Katolik olarak büyütüldü. Viyana’da felsefe ve edebiyat eğitimine başladıysa da ekonomik zorluklar nedeniyle devam edemedi. Kapıcılık, bar piyanistliği, kitapçılık gibi işlerle uğraştı. 1935 Nürnberg Yasalarının açıklanmasıyla Yahudi olarak nitelendi, 1937’de evlendiği Yahudi kökenli karısıyla birlikte Belçika’ya kaçtı. Nazilerin Belçika’yı işgaline karşı direnişe katılan Améry Gestapo tarafından yakalanarak 1945 yılına kadar Auschwitz, Buchenwald ve Bergen-Bersen toplama kamplarında kaldı. Karısı onun yakalanışının ardından kalp rahatsızlığı geçirerek hayatını kaybetti. Savaştan sonra Belçika’ya yerleşip Almanca yayın yapan bir gazeteye yazmaya başladı, ancak adını Fransız tınılı olacak şekilde değiştirmişti. Almanya’ya kamptan kurtulduktan yirmi yıl kadar sonra, entelektüelin konumu üzerine bir radyo konuşması yapmak üzere 1964’te ayak bastı. Bu konuşmayı da içeren Suç ve Kefaretin Ötesinde: Alt Edilmişliğin Üstesinden Gelme Denemeleri (Jenseits von Schuld und Sühne: Bewältigungsversuche eines Überwältigten) 1966’ da yayımlanınca Almanya’da ünlü oldu ve konferanslara, radyo konuşmalarına davet edildi. Daha sonra Über das Altern: Revolte und Resignation (1968) ve Hand an sich Legen. Diskurs über den Freitod (1976) gibi kitaplar yayımlayan Améry, intihar ederek hayatına son verdi.