Duygu
@kitaptasonsayfa
YL
45 okur puanı
Mayıs 2019 tarihinde katıldı
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Kitabın ana konusu olan birbirleri ile tarih sahnesinde mücadelelere tutuşmuş olan Karakoyunlu (1351-1469) ve Akkoyunlu (1340-1514) devletleri üzerinedir. Karakoyunlular, başkenti Tebriz olan ve Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak’ta hâkimiyet alanına sahip olan bir Türkmen hanedanıdır. Akkoyunlular ise Horasan’dan Fırat Irmağı’na ve Kafkas Dağları’ndan Umman Denizi’ne kadar olan topraklara hâkim olmuş Oğuz Türklerinin kurmuş olduğu bir devlettir. Mükrimin Halil Yinanç, Faruk Sümer ve İsmail çalışmaları mevcut olmasına rağmen Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletleri hakkında sade, kısa ve birinci elden kaynaklara dayanan kısa bir esere olan ihtiyacı hisseden Muhsin Behramnejad’ın bu eksikliği bu çalışma ile gidermeye çalışmıştır.
Muhsin Behramnejad’ın bu kitabı yazarken İran’da dönemin önemli kaynak eserlerini dikkate alınmıştır. İlk kaynak Ebu Bekir Tihrani İsfahani’nin Akkoyunlu Uzun Hasan’ın isteğiyle kaleme aldığı, Akkoyunlu tarihini iki ana bölümde inceleyen kitabı Kitab-ı Diyarbekriyye’dir. Bir diğeri ise Fazlullah Rûzbihan Hunci İsfahani’nin Akkoyunlu Devleti temelinde ele almasının yanı sıra Azerbaycan, Gürcistan, Fars, Kirman vb. bölge tarihlerine yer verdiği Tarih-i Âlem-Ara-yi Emin-i’dir. Son kaynak ise Budak Münşi-yi Kazvini’nin genel bir tarih kitabı olan ve içeriğinin bir bölümünde Karakoyunlu ve Akkoyunlu tarihine yer verdiği Cevahirü l-Ahbar isimli eseridir.
Eser iki bölümden oluşmaktadır. Yazar kitabın bölümlerine giriş yapılmadan önce yukarıda bahsettiğim eserlere ve müelliflere dair genel bilgiler ihtiva eder. Kitabın birinci bölümünde, Karakoyunlu hanedanı tarihi ele alınmıştır. Bu bölümün alt başlıklarında Karakoyunluların siyasi tarihi kısa başlıklar halinde incelenmiştir. Sırasıyla Karakoyunlu Kara Mehmed’den başlayarak, Kara Yusuf’tan Mirza
Habib Kartaloğlu’nun kaleme aldığı eserin konusu esas itibariyle Safevi Devleti ve Şii ulema arasındaki ilişkilere dayanmaktadır. Safevi Devleti 1501-1736 yılları arasında İran coğrafyasında hüküm sürmüş ve siyasi tarihinin yanı sıra mezhebi değişim ve devlet içerisindeki ulemanın konumu nedeniyle tarihte oldukça dikkat çekici devletlerden biri olmuştur. Şiiliğin resmi mezhep olarak kabuk edilmesiyle İran tarihinde köklü değişimler yaşanmış etkilerini günümüze kadar muhafaza etmiştir. Aynı zamanda Safevi Devleti’nin kurulması Şii ulemanın ilk kez bir devlet desteği bulmasına ve daha sonra ise güçlenip iktidara ortak olacak konuma gelmesine kitapta detaylıca değinilmiştir.
Eser dört bölümden oluşmaktadır. Safevi Devleti’nin ilk elli yılındaki iktidar-ulema ilişişinin ele alındığı bu çalışmanın ilk bölümünde devletin arka planını oluşturan Erdebil tekkesinin teşekkülü, bu tekkenin dini ve ideolojik değişim ve dönüşümü, Şah İsmail’in devletin başında olmasıyla Safevi Devleti’nin değişimi ve teşekkülü alınmıştır. İkinci bölümde İmamiyye Şiiliğinin din ve siyaset ilişkisi ekseninde Safeviler öncesi dönemde resmi mezhep olarak ilan edilme girişimleri ve sonunda Şah İsmail’in bu mezhebi resmi mezhep olarak ilanı ve Safevi İran’ında Şiiliğin yayılmasının sağlanma çabaları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde de Safevi topraklarına hicret etmiş olan ulemalar ve muhacir olan ulemanın kendi topraklarını terk etmelerinin nedenleri, Safevilerin üstlendikleri görevler ve son olarak şahın özel daveti üzerine İran’a ilk giden Muhakkik el-Kereki hakkında bazı bilgilerden söz edilmiştir. Son bölümde ise iktidar ulema ilişkileri bağlamında Safeviler döneminde, el-Kereki’nin dini ve siyasi nüfuzu, sadr makamı, cair yönetimler ve ulemanın fıkhi otoritesi konuları ele alınmıştır.
Eserdeki
