Öyleyse bilinçdışının içeriği ne iyi ne de kötü, ne akılcı ne de akıldışı, hem biri, hem de öteki, her şey, insan olan her şey var içinde. Bilinçdışı, insanın toplumla ilgili küçük parçacığı dışında kalan bütünlüğüdür. Bilinçse insanın toplumsal yanı, bireyin istese de istemese de kendisini içinde bulduğu tarihsel durumların meydana getırdığı rastlantısal sınırlamalardır. Bilinçdışı kökü evrende olan insanı, evrensel insanı yansıtıyor. Insanın içindeki, bitkiyi, hayvanı, özü yansıtıyor, insanlığın ilk ortaya çıkığı güne kadar geçmişini yansıtıyor; insanın tam olarak insan olacağı güne kadar geçecek geleceğini yansıtıyor, doğanın insanlaşacağı ve insanın da doğalaşacağı güne kadar geçecek geleceği yansıtıyor