34-Sultan El-Gazi Abdülhamid Hân-ı Sânî
(1876-1909 M.)
Sultan Hamid, Topkapı Saray-ı Humâyûnunda toplanan vükelä, ulema ve ümeradan müteşekkil meclis-i umûmi'nin huzurunda okunan fetvâyı serife mucibince, ser'an ve tab'an inhila'ı ruhen dağıldığı ilan olunan biraderlerinin yerine "vâris-i meşru ve tabii" sıfatıyla, saltanata cülus etti.
Osmanlı hükümdarlarının 34'üncüsüdür ve 34 yaşının içinde tahta geçmiştir. Abdurrahman Şeref, onun evsafını söyle dile getirmektedir. "Osmanlı padişahlarının, izdiyâd-ı sin[yaş büyüklüğü cihetinden ikincisi ve imtidâd-ı sal-tanat[=saltanat süresi] itibarıyla dördüncüsü olan Abdülhamîd-i Sânî'nin sima ve bünyesinde Hânedan-ı Osmaniye mahsus alâmetler iyice fark ve müşahede olunur idi. Nitekim Centillo Bellini tarafından tersîm olunan Fâtih'in tasvirinde, Hâkan-ı sabıkın hutût-ı vechîyesi nümâyândır yüz hatları görülmektedir]. Kendisi, zekî ve hassas, dakikaşinas, muamele-i mu'tâdesi nazik, halâvet-i mahsû-sa-yı sadakaya mâlik, efendilik ve Hilafet ve Saltanatın izz ü vekarını ma'at-tak-dir tamâmıyla yerine getirir, bendegânını taltif ve kendiyle görüşen ecânibi, tatlı dili ve câzibe-i nezaketi ile teshîr etmenin yolunu bilir; tehdidini hakkıyla ika'a kaadir ve lede'l-hâce izhar-ı şiddet veya teskîn-i hiddete[=gerek duyduğunda şiddet göstermeğe veya hiddetini yatıştırmaya] muktedir idi". Ali Said Beğ, Saray Hâtıraları'nda "Hâkan-ı merhumun gayet hayaları gâlip bulunduğunu, çoraplarını dahi kimsenin yanında çıkarıp giymediğini, şeriat-ı garrâ-i Muhammedîye'ye pek riayetkâr olduğunu, beş vakit namazını fevt-i evkat etmeksizin edâ ettiğini, ramazan aylarında muhtelü's-sıhhâ(sağlığı bozuk)olduğu zaman bile nakz-ı siyam(oruç bozma) etmediğini, her hareketini şeriat-ı İslâmiye'ye tevfik ile me'lûf bulunduğunu" yazmaktadır.
