Çoğu kez yazının yansıttığı dil bilinmediğinden (Mısır hiyeroglifleri, çivi yazısı) yazıyı çözme işi zor olmuştur. Üstelik henüz çözülemeyen yazılar ve harfleri bilindiği hâlde sistemi çözülemeyen diller bulunmaktadır (Etrüsk dili).
Medeniyetlere ilişkin yazılı belgelerin incelenmesi, paleografi, epigrafi gibi farklı bilim dallarından uzmanlarca gerçekleştirilebilmektedir. Günümüze kadar okunabilirliğini koruyabilecek kadar dayanıklı materyallerin üzerine kazınan yazıların okunup incelenmesi epigrafinin; dayanıksız, yani görece çabuk çürüyen materyallerin üzerine çizilen yazıların okunup incelenmesi ise paleografinin konusunu oluşturmaktadır.