İmâmü’l-Harameyn Cüveynî (ö. 478/1085) cisim, atom, araz, boşluk, hareket, nedensellik gibi kozmolojik konuları yoğun bir şekilde ele aldığı eş-Şâmil isimli kitabında, “evren hakkında bir kanaat ortaya koymaksızın Tanrı hakkında konuşulamayacağı” şeklinde görüş açıklar ve bunun gerekçesini şu şekilde açıklar: "Allah’ın varlığı hakkındaki bilgi zorunlu (ızdırârî) bilgi değildir. Allah’ın varlığına ancak yaratıkları (havâdis) üzerinden bir istidlâl ya da nazarla ulaşılabilir".
Yani Cüveynî Allah'ın varlığını elektronların parçacık davranma kuralına zorunlu kılıyor. Parçacık atomları cisimleri meydana getirmezse beyin oluşmaz beyin oluşamazsa zihin oluşmaz zihin oluşmazsa Tanrı kavranamaz. Adama sorarlar Cinler dalga formunda zihin taşıyor ne iş diye. Evren hakkında kanaat ortaya koymadan Allah bilinemezse cinler greve mi gidecek?
Cüveynî, "eş-Şamil fî usûli'd-din" kitabından sayfa 140'ı redakte eden Mehmet Bülgen hocaya sevgiler ♥