Mehmet Şentürk
@msenturk80
Bir "Satranç" değil.
Kitapta "Amok Koşucusu" ile birlikte 7 kısa öykü var.
"Amok Koşucusu" hikayesini duymuştum ve en çok merak ettiğim hikaye olmasına karşın en çok etkilendiğim hikaye bu olmadı. Hatta "Amok Koşucusu" biraz beklentilerimin altında kaldı denilebilir.
Zweig'ın okumuş olduğum ve ilk kitabı olan Satranç'ı okuduktan sonra okuduğum diğer kitaplarını doğal olarak çok beğenmiş olduğum Satranç ile karşılaştırıyorum. Tabiki okuduğum diğer kitapların bir Satranç kadar beni etkilemesini beklemiyorum. Ancak yine de Satranç'tan aldığım zevk ile "Olağanüstü Bir Gece" ve "Amok Koşucusu" kitaplarından aldığım zevk arasında da çok fark var. "Amok Koşucusu" neyse de "Olağanüstü Bir Gece" biraz hayal kırıklığıydı.
Zweig'ın, "Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu" ve "Bir Kadının Yaşamından 24 Saat" gibi birkaç tane daha öykü/roman kitabı kitaplığımda var. Onlar da yine beklentilerimin altında kalırsa "Vicdan Zorbalığa Karşı" gibi deneme kitaplarına geçiş yapmayı düşünüyorum.
Reklam
Benim bu incelemeyi yazdığım tarih itibariyle okuyan kişi sayısı ondu. İnceleme yazısı da yazılmamıştı. Dolayısıyla çok okunan bir kitap değil.
Piyer Loti'nin o kadar ismini duyuyoruz bari bir kitabını okumuş olayım diye bu kitabını okumaya karar verdim. Zaten 180 sayfa, bir-iki günde bitirelebilecek bir kitap. Dili çok ağır değil. Piyer Loti'nin Fransız gazetelerinde Türkiye (ya da o dönemki adıyla Osmanlı) ile ilgiliyayınlanan yazıların derlemesi şeklinde.
Piyer Loti'nin Türkler hakkında katıldığım ve katılmadığım tespitleri var. Örneğin: "Türkler bizden (Fransızlardan) daha iyi yürekli olmakla birlikte daha serttirler. Yumuşak başlı görünürler, fakat tahrik edildiklerinde korkunç olurlar ve gözlerini kan bürür" demiş.
Ayrıca "Bir Türk size bir kilo elma tarttığı zaman eksik tartmış olma endişesiyle size bir elma daha verir. Bunu hangi Avrupalı yapar? Aksine sattığı şeyi daha da ağırlaştırmak için parmağını o tarafa bastırır." Bilmiyorum, bu kitabın yazıldığı dönem gerçekten böylemiydi ama günümüzde bu tespitine katılan birisinin mahkemede şahitliğini kabul etmezler.
Sadece merak ettiğim için okudum. Sizin de benim gibi "Piyer Loti'nin kitapları neye benziyormuş?" şeklinde bir merakınız varsa hızlı bir şekilde okuyabilirsiniz.
Tarihin en eski suikastçileri
Meşhur tarihçi Bernard Lewis'ın tarihin en merak edilen konularından biri olan ve üç yüz yıl boyunca dünyada korku salan topluluk ya da tarikat ne derseniz deyin, Haşhaşiler hakkında yazdığı kitap.
Kapağında çok bilinen bir oyun olan Assassin's Creed adlı oyundan bir görsel var. Oyunun konusu da zaten Haşhaşiler.
Bilinen bir efsane vardır Haşhaşiler hakkında. Güya Haşhaşilerin lideri müritlerine geniş bir bahçe şeklinde sahte bir cennet yapmış. Onlara haşhaş içirerek onların kendilerini cennette olduklarına ve öldükten sonra burada olacaklarına inandırırmış. Cennetteki hayatı gören ve öldükten sonra burada dirileceğini düşünen mürid de ölümden korkmayan bir ölüm makinesi, yani suikastçi haline gelirmiş.
Kitapta bunun tamamen gerçek dışı olduğundan bahsedilmiş. O dönem haşhaş bilinmeyen bir uyuşturucu değildi diyor. Haşhaşilerin kendini çok iyi yetiştirmiş, ölümüne dek zamanının tamamını neredeyse kitap okuyarak geçirmiş ve ikna gücü çok yüksek olan Hasan el Sabbah etrafında örgütlenen bir mezhep olduğu ve mücadelesinde haşhaş, sahte cennetlerin değil mezhepsel hedeflerin etkin olduğu ifade edilmiş. Yani işin temelinde inanç var.
Suikastçiler cinayetlerin neredeyse tamamında hançerden başka bir silah kullanmamışlar ve suikastten sonra kaçma girişiminde bulunmamışlar. Bu özellikleri onların halk içinde iyice efsane haline gelmelerini ve korkunun dilden dile yayılmasını sağlamış.
Kitabın dili biraz fazla akademik geldi ama sonuçta yazarı Bernard Lewis olunca çok da şikayetçi olamadım.
Bazı ülkeler kalkınabilmiş iken diğerleri neden başarısız olmuş?
Kitabın yazarlarından Daron Acemoğlu dünyada en çok alıntı yapılan ekonomistlerden. Bu alanda 40 yaşında altındaki ekonomistlere verilen ödülün de sahibi. Dünyaca ünlü üniversite, ABD'deki MIT'de ders veriyor.
Diğer yazar James Robinson ile birlikte bu kitabı yaklaşık 10 yıl gibi bir sürede yazmışlar.
Kitabın ismi aslında yanıltıcı. Orjinal ismi "Why Nations Fail". Yani ülkeler neden başarısız olurlar? Kastedilen başarı ise ekonomik kalkınma.
Yani neden bazı ülkeler ekonomik olarak kalkınabilmiş, gelişebilmiş, kişi başına 30-40 bin dolar gibi milli gelir rakamlarına ulaşabilmiş, vatandaşlarına eğitimden sağlığa hemen hemen her alanda üst düzey hizmet sunabilirken; bazı ülkeler bu açıdan neden başarısız olmuşlar? (Why they failed?)
Cevabı en sonunda kurumlara ve bu kurumları oluşturan ve yöneten politikaya bağlanıyor. Kapsayıcı kurumlar ile dışlayıcı kurumlar karşılaştırılmış. Amerika'da bir fikre sahipseniz bir iş kurmak için başkanla görüşmenize gerek yok diyor. Facebook, Youtube gibi kurumlar bir fikre sahip kişiler tarafından bir garajda kurulmuştur ve kurulmak ve hayata geçirebilmek için başkanla ya da bir başka kamu görevlisi ile görüşmek zorunda kalmamışlardır diyor.
Türkiye'de bir alanda iş yapabilmek için kimleri kimleri görmeniz, kimlerle arayı iyi tutmanız gerektiğini düşündüğünüzde Amerika'daki ekonomik kurumların neden kapsayıcı, Türkiye'dekilerin ise neden dışlayıcı olarak nitelendirilebileceğini idrak ediyorsunuz.
Ben burada basitçe anlattım ama bu konular kitapta çok geniş ve tarihten günümüze kadar çeşitli örneklerle güzel bir şekilde anlatılmış.
Eğer ingilizcenizi de geliştirmek istiyorsanız kitabın ingilizce baskısını da tavsiye ederim.
Yüzleşmek özgüvenin belirtisidir.
Emre Kongar'ın asıl uzmanlık alanı tarih olmamasına rağmen kitabını çoğu asıl uzmanlık alanı tarih olan yazarların kitaplarından daha çok beğenmişimdir.
Bizim gibi gelişmekte olan toplumlarda tarihe eleştirel bakışa pek rastlanmaz. Daha çok hoşumuza giden olaylar ya da kişiler ön plana çıkarılır. Bunların da müşterisi çok olur.
Duymak istemediğimiz, özeleştiri niteliğindeki yazılar ise bırakın okunmayı, sonucunda hain bile ilan edilebilirsiniz.
Kitapta değinilen konular oldukça geniş. Türklerin islamı kabul etmesinden başlayıp, Osmanlı, cumhuriyet devri derken taa gezi direnişine kadar geliyor.
Tarihe ilgi duyanlar, kitabın adından da anlaşılacağı üzere "yüzleşme" niteliğindeki yazıları da okumaya ihtiyaç duyanlar beğenecektir.
Reklam