küresel gastronomi hiyerarşisinde, "paylaşım ekonomisinin" temelini atan meze ekolleri:
meze kültürü ve tadımlıklar sözlüğü
lübnan/levant – humus
meze dünyasının tartışmasız lideridir. nohutun tahin, sarımsak ve limonla yarattığı bu kremsi doku, orta doğu'nun "mütevazı malzemeden devasa lezzet çıkarma" becerisinin kanıtıdır. üzerine eklenen zeytinyağı ve sumakla birlikte, sadece bir başlangıç değil, bir gastronomi kültürü haline gelmiş ve batı dünyasında "sağlıklı atıştırmalık" devrimini başlatmıştır.
türkiye – haydari / atom
türk meze kültürü, yoğurt tabanlı tekniklerin zirvesidir. süzme yoğurdun yoğunluğu, taze otlar (dereotu/nane) veya yakılmış biber (atom) ile birleşerek ana yemeğe hazırlayan ferahlatıcı bir köprü kurar. türk mezesi, "rakı sofrası" adı verilen ve zamana yayılan bir sosyal disiplinin yapı taşıdır; her tabak bir hikayenin eşlikçisidir.
yunanistan – tzatziki
yunan mutfağının ferah yüzüdür. yoğurt, salatalık ve yoğun sarımsak kullanımıyla ortaya çıkan bu meze, ege'nin "hafiflik" felsefesini yansıtır. et yemeklerinin yanındaki en güçlü dengeleyicidir ve akdeniz'in taze ot kullanımındaki ustalığını temsil eder.
iran – kashk-e bademjan
pers mutfağının patlıcana bakışıdır. közlenmiş patlıcanın "kashk" (fermente kurutulmuş yoğurt suyu) ve karamelize soğanla buluşması, mezeyi doyurucu bir gurme yemeğine dönüştürür. patlıcanın isli tadı ile kashk'ın umami derinliği, pers mutfağının sofistike yapısını özetler.
ispanya – tapas (gambas al ajillo)
meze kavramının avrupa'daki karşılığıdır. "tapa" (kapak) geleneğinden doğan bu kültürde, sarımsaklı karides (gambas al ajillo) gibi küçük porsiyonlar, sosyal etkileşimin merkezine oturur. ispanyol mezeleri, mutfağın modüler yapısını ve her içeceğe bir eşlikçi üretme yeteneğini gösterir.
suriye/levant –
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Kendi Halimde-Nil ipek Can KazazMüzik
Hiçbirinize değil kırgınlığım, dargınlığım
Hiçbir adama değil yorgunluğum, yalnızlığım
Kendi halimde bir derdim var
Nasıl anlatsam kibar kibar
Duymaz sağır, uydur bağır
Kendi başıma değil, sarhoşluğum baygınlığım
Hiçbir duruma değil gerginliğim, hoyratlığım
youtu.be/QV5u4GA8uMI?si=...
Aşka, sevgiye ve tasavvufa dair
Askın hüznüyle kendinden geçen Allah dostlarının dünyası ne güzel! Yara ile ilacı olan merhem birdir onların gözünde.
Aşıklar padişahlığa özenmeyen ve yönelmeyen dilencilerdir. Allah'a kavuşmanın özlemiyle yanar tutuşurlar.
Durmaksızın ıstırap çekerler. İçtikleri elem surubu acı değilse susar, ses çıkarmazlar. Allah'ı anarak çekilen sabır acı değildir. Sevgilinin sunduğu zehir, tatlıdır. Dostun kemendine tutulan âşık, bu tutsaklıktan kurtulmak ister mi? Aşıklar sessizlik ve yalnızlık dünyasının sultanı, obanın dilencisidir.
Menzili bilen fakat izini yitiren kılavuzdur aşık.
Aşıklar sevgilinin sarhoşlarıdır. Sarhoş deve, yükü tez ulaştırır.
Onların dünyasına başkaları nasıl girebilir?
Karanlıkta ölümsüzlük suyudur onlar.
Onların ruhu Mescid-i Aksa gibi kubbelerle örülüdür. Dışlarındaki duvarı bilerek harap bırakmışlardır.
Aşıklar pervane gibi ateşe koşarlar.
İpek böceği gibi koza örmezler kendilerine.
Aşığın sevgilisi yanıbaşındadır, fakat onu hep arar. Irmak kenarında olduğu halde dudağı susuzluktan çatlak çatlak olandır aşık.
Aşıklar elbette su içerler. Ama Nil kıyısında olsalar bile içtikçe artar susuzlukları.
Bostan/s:127
Şirazlı Sadi
1. birinci haçlı seferi (1096–1099)
papa ii. urbanus'un 1095'te clermont konsili'nde yaptığı çağrı ile başladı. amaç, müslümanların elindeki kudüs'ü “kurtarmak”tı.
• batı liderleri: normandiya dükü robert, toulouse kontu raymond, boulogne kontu godfrey (daha sonra kudüs kralı oldu).
• türk-müslüman savunucular: selçuklu komutanı kılıç arslan.
• önemli olaylar: haçlılar anadolu'dan geçerken büyük katliamlar yaptı. antakya kuşatmasında aç kalan haçlı askerleri ölü müslümanları yemek zorunda kaldı; bu yamyamlık vakası kaynaklara geçti.
• sonuç: kudüs alındı (1099); kudüs krallığı kuruldu. müslümanlar, yahudiler ve doğulu hristiyanlar katledildi.
• ekonomi: yol boyunca haçlılara kredi veren italyan şehirleri (cenova, venedik) erken finans sistemi oluşturdu. ilkel anlamda senet, borçlandırma ve teminat uygulamaları görüldü.
2. ikinci haçlı seferi (1147–1149)
urfa'nın müslümanlarca alınması üzerine çağrıldı. ancak sefer büyük başarısızlıkla sonuçlandı.
• batı liderleri: alman imparatoru iii. konrad, fransa kralı vii. louis.
• türk-müslüman savunucular: selçuklu kuvvetleri (özellikle anadolu'da), musul atabeyi zengi'nin oğlu nureddin zengi.
• olay: anadolu'da türk süvarileri haçlı ordularını parçaladı. şam kuşatması başarısız oldu.
• sonuç: müslümanlar karşısında moral üstünlük kazandı. haçlılar arasındaki çatlaklar büyüdü.
3. üçüncü haçlı seferi (1189–1192)
selahaddin eyyubi'nin 1187'de kudüs'ü alması üzerine batı'da büyük infial yarattı.
• batı liderleri: ingiltere kralı aslan yürekli richard, fransa kralı philippe auguste, alman imparatoru friedrich barbarossa (anadolu'da boğularak öldü).
• müslüman lider: selahaddin eyyubi.
• olay: haçlılar akka'yı aldı ama kudüs'e ulaşamadı. selahaddin ile richard arasında diplomasi gelişti.
• sonuç: kudüs müslümanlarda kaldı. hac
