Câhiliye döneminde insanlar görülen putlara tapıyorlardı. Bu çağda ise kuruntuya dayalı putlara tapıyorlar. Umulur ki Allah ger çeği ortaya çıkarır ve ona taparlar; tıpkı mutlak varlığa ibâdet etme nin gerekli olduğu gibi.
Bir gece sırtımı dayamışken, ruhumun içimde coştuğunu gör düm ve ondan, yanan bir odundan çıkan alevin sesi gibi bir ses duy dum. Ayrıca karşımda ala yakın beyaz bir renk gördüm. Kendime geldiğimde, yanımdaki ocakta odunun tıpkı gördüğüm gibi yandığı nı, alev saldığını ve rüyamda gördüğüm şekilde ses çıkardığını far kettim. Şunu anladım ki, meydana gelen olay içimdekinin aynısıdır ve gönlümün varlık birliğinin etkisiyle tahakkuk ettiğini anladım. Böylece o benim; ben de, o olmuşum; sesi sesim, sesim de onun se si ve coşkularım onun coşkusu, onun da coşkuları benim coşkum halini almıştır. Gördüğüm renk de, alevin rengi imiş. Hazret-i Ebu Bekr Es-Sıddık, "Hiç bir şey görmedim ki, onda Allah'ı görmeye yim", demiştir. Diğer bir deyişle gönlünde ve nefsinin içindeki her görüntünün Allah'ın görüntüsü olduğu ve herşeyden önce nefsini gördüğünü belirtir.
Dostoyevski sürgün yıllarında,
hapishanedeki bir köpekle,
insan ilişkileri üzerine
gözleme dayalı bir deney yapar..
Köpeği takibe alır ve yanından geçerken
her mahkum tarafından tekmelendiğini gözlemler...
İlginç olan, köpeğin
mahkumlardan kaçmaması
ve yanına bir mahkum yaklaştığında
otomatik olarak eğilerek tekme pozisyonu almasıdır...
Köpeğin her yanından geçen mahkum otomotik olarak köpeği tekmeler...
Dostoyevski de,
bir gün köpeğin yanına yaklaşır
ve başını okşamaya başlar...
Köpek bir süre şaşkın şaşkın
ona baktıktan sonra,
hızla yanından uzaklaşır ve acı acı havlar...
Önüne gelen mahkumun
tekmelediği köpek,
o günden sonra nerede
Dostoyevski’yi görse kaçar
ve ona bir daha asla yaklaşmaz..."
Köpeğin tekme atanlardan kaçacağı yerde başını okşayan
Dostoyevski’den kaçmasının bir psikolojik açıklaması vardır elbet!
Kötülüğü hayat şartı kabul etmiş canlıların sevgiyi, kardeşliği, paylaşmayı görünce çok büyük şaşkınlık yaşamaları ve afallamalarıdır bu...
Ruhu köleleştirilmiş bu köpek sevgiye açtır...
İnsanlar için de geçerlidir bu...
Bazen kötü davrandığınız insanlar sizi cok sever,
bazense iyi davrandıklarınız sizden nefret eder...