Reklam
Kontrast
Bu ifadeyi bir de şöyle yazalım: “Demokrasi, bütün sistemler arasında en kötüsüdür. Ancak, demokrasiyle tek tek kıyaslandığında diğer sistemlerin her biri daha kötüdür.”
Mantıkta buna benzer bir “geçişsizlik paradoksu” vardır. Üç kızın güzelliğini kıyaslıyoruz diyelim:
A, B’den daha güzel görünüyor. B de C’den daha güzel görünüyor. Ancak A ile C’yi kıyasladığımızda C, A’dan daha güzel görünebilir. Neden? Çünkü, A ile C’yi kıyasladığımızda, ufak bir özellikte güçlü bir kontrast olması A’nın güzelliğini mahvediyor olabilir.
"Yeri gelmişken şunları da söylemek isterim: İnsanların çoğu kendiliğinden ahlaklıdır. Onlar için bir başka insanı öldürmek son derece travmatiktir. Onlara bunu yaptırmak için büyük bir “kutsal sebep” gerekir. Din ve etnik aidiyet bu sebep için çok uygundur. Kutsal sebep olmasaydı, yaptığımız korkunç şeylerin bütün yükünü taşımamız gerekirdi.
Din ideologları dinin esasında kötü olabilecek insanlara iyi şeyler yaptırdığını savunurlar. Ancak bugünkü tecrübelerimizden yola çıkacak olursak, Steve Weinberg’e hak vermeden edemeyiz: “Din olmadan iyiler iyi şeyler, kötüler kötü şeyler yapar; ancak, iyilere kötü şeyler yaptırabilen tek şey din’dir.” (ACT 39) "
Yücelik - juissance
İnel: Yücelik duygusu denen bir duygu var. Bu duyguyu uyandıran şeylerin başında ürkütücü, sınırsız ve heybetli boyutlarıyla Doğa'nın geldiği söylenir; örneğin fırtınalı bir deniz, devasa bir uçurum, "başı göklere değen" dağlar, içinde kaybolduğumuz ormanlar, vb. Bu "Yüce", haz ilkesinin ötesinde bulunur. Burada da *jouissance* karşımıza çıkıyor, değil mi?
Žižek: Evet. Yücelik güzellikten farklıdır. Güzellik sakinleştirirken Yücelik heyecanlandırır. Yücenin verdiği haz, paradoksal bir haz, yani *jouissance*'tır. Yüce duygusu bir huzursuzluk hissi ve aynı zamanda hazdır; yücelik duygusu uyandıran şeyler hem haz hem de hoşnutsuzluk verir. (İYN 215, 216)
İnel: Günümüz tüketim toplumunda *haz'dan* mı yoksa *jouissance*'tan mı bahsetmek gerekir?
Žižek: Toplumda her ikisi için de uç figürler vardır: Bir yanda acıdan kaçan fakat her tür hazza koşmayıp onu dikkatle tartan, hesaplayan "aydınlanmış" hedonistler, diğer yanda ise ölümcül bir *jouissance* içinde varlığını tüketmeye hazır olan uyuşturucu bağımlıları.