Biliyorsunuz Zweig hep insan ruhunun karanlık köşelerinde dolaşır. Bu sefer farklı bir şey yapmış. Huzurlu bir İngiliz taşrasında geçen, polisiye bir kurguyla sarılmış bu küçücük kitapta kıskançlığı, kibiri, kontrolü olmayan duyguların nelere sebebiyet verebileceğini anlatmış.
Çocuk sahibi olamamış genç bir çift, yalnızlıklarını gidermek için evlerine bir köpek alıyor. Ponto adını verdikleri bu köpek, ailenin hayatını kökten değiştiriyor. Başta çok seviyorlar onu. Aşırı seviyorlar hatta. Ama sonra... bir bebek geliyor. Ve Ponto bir anda "köşedeki eski köpek" oluyor.
Bir anda görünmez olmak, dün her şeyken bugün hiç olmak. Bu duygu sadece köpeğin hissettiği bir şey değil.
Sevgi, sahiplenme, sevgisiz bırakılma, ceza ve cezasızlık, Zweig bunları yoğuruyor. Ve şunu soruyor aslında: Sınırsız sevgi verip sonra o sevgiyi aniden çekersen ne olur? Karşındaki köpek bile olsa bu bir travma değil mi? Bu bir ihanet değil mi?
Katil olduğunu düşündüğümüzü biz mi bu hale getirdik acaba?
“Sessizlik bazen en gürültülü çığlıktan daha korkutucudur.”
Hikaye, huzurlu bir İngiliz kasabasına yerleşen bir çiftin, komşularının köpeği Ponto ile yaşadıkları gerilimi anlatır. Ancak olay sadece bir köpek hikayesi değildir; Zweig burada kıskançlık, şüphe ve sadakat kavramlarını bir hayvanın gözünden ve onun üzerinden şekillenen insan ilişkileriyle işler. 
O muydu? 
Stefan Zweig
O muydu? Stefan ZweigReklam
Şüphenin Gölgesinde Şekillenen Bir Hikaye
“O muydu ?” ya da diğer adıyla “Katil Kim ?” "Gerçekten o mu yaptı?" sorusuyla başlayan huzursuzluk, küçücük bir kuşkunun sakin bir hayatı nasıl altüst edebileceğini gösteriyor. Köpek Ponto ve sonrasında yaşananlar, insan psikolojisinin ne kadar kırılgan olduğunu çok iyi özetlemiş. Katilin kim olduğundan ziyade, bir insanın zihnindeki o kuruntunun nasıl adım adım felakete dönüştüğünü okumak sarsıcıydı; tam bir Zweig ustalığı. Kısacık zamanda biten ama etkisi çok uzun süren bir eser.
O MUYDU?
(Novella/Uzun Hikaye)
STEFAN ZWEIG
Stefan Zweig ile ilgili okumalarımıza onun insanın doğal yapısı üzerine üzerine durduğu ve bilinçaltı katmanlarına girdiği derin psikolojik denemeye giriştiği güzel hikayeyle devam ediyoruz.
Hikayenin olay örgüsü şunlar öne çıkıyor: Çok iyi sahiplenilmiş ve sürekli övülen bir köpek öncelikle evin en değerli varlığı olarak koruuur. Köpeğin sahini erkeğin köpeğe gösterdiği aşırı ilgi hanımını mutsuz eder. Evin hanımı kocasının böyle bir ilgisini daha çok olmasını istediği bir çocuklarına gösterilmesini istemektedir. Uzun süre sonra bir çocukları olacaktır. Çocuğun doğumu yaklaştıkça köpeğe olan o aşırı ilgi neredeyse sıfıra iner. Köpek huysuzlanır ve agresifleşir. Bebek doğduğu gün köpek kirli ve içeriye girmesine izin verilmez. Bebeğin doğum anı da bir şekilde içeri girşp bebeğe saldırır çünkü köpeği kendine rakip olarak görür ve yok etmek ister. Sahibini de yaralar. Onu etkisiz hale getirip kontrol için bir barınağa götürürler. Ancak bir süre sonra evin etrafında yine görünmeye başlar ama eve veya insanların yanına gelmez. Sanki intikam almaya gelmiş gibidir.
Bir gün fianne ve baba çocuklarını bir pusete koyup su kenarında gezinmekteylen be eği kısa bir an yüksek bir yere bırakırlar. Kısa süre sonra baktıklarında bebek yerinde yoktur. Bebeğin pusetinin suda olduğu ve be eğin öldüğü görülür.
Bebeği kurtaramazlar. Polis olaya el koyar. Ortaya çıkan bilgi be eğin kendi kendine hareket edip puseti suya kadar götürmeye yetecek bir kuvvet üretemeyeceğidir. Bunu dışarıdan bir güçle yapmak gerekecektir. Kimseden şüphe duyulmamaktadır. Şüphe köpeğe yönelir ve ortak şüphe bu işte köpeğin parmağının olduğu şeklindedir ancak bunu kesin olarak ispat edecek bir bilgi vey delil de ellerinde yoktur. Şüphe duyanların kafasında dolaşan ortak
Stefan Zweig’ın İş Bankası Kültür Yayınları’ndan çıkan bütün novellalarını okudum. Can Yayınları’nın yayımladığı 53 sayfalık “O muydu?” adlı uzun öyküsünü görünce merak ettim. Arka kapakta “Öyküye, Zweig’da benzerine pek rastlamadığımız türden, huzurlu İngiliz taşrasında polisiye bir kurgu eşlik eder” yazıyordu. Sadece beş karakterle, psikolojilerin bu kadar derin kaleme alındığı kitabı Zweig’dan başkası yazamazdı sanırım.
Kitabın baş karakteri “Şüphe.” Evet bildiğimiz şüphe. Anlatıcı, kocası emekli olunca İngiliz taşrasına yerleşen Betsy. Onun karakterini anlatan satırları okudukça gözünüzde canlanıyor. Sonra komşuları John Charleston Limpley ve eşiyle tanışıyoruz. Her olayı, her duyguyu abartılı yaşayan Limpley. Betsy’yi öfkelendiriyor bu: “Böyle insanın gözüne sokarcasına mutlu olmak ve duygularını arsızca sağa sola saçmak utanmazlık.” dedirtiyor.
Betsy’ye göre Limpley’nin karısı, “kocasının bu ölçüsüz yaşam enerjisinden adeta felç olmuş ve bitkin düşmüş” biridir. Ve onu canlandırmak için arkadaşının yedi haftalık buldoklarından birini almalarını önerir. Ama köpeği sahiplenen koca Limpley olur ve aşırı sevgisiyle hayvanın da dengesini bozar. Ponto adını verdiği köpek, eve yıllar sonra bir mucize gibi gelecek bebeği rakibi olarak görmeye başlar.
Zweig bütün karakterlerin, hatta Ponto’nun ruh hallerini bile çok güzel bir şekilde kaleme almış. Nefes kesecek kadar hem de!
Edebiyatın sağaltıcı etkisini hızla hissetmek için güzel bir kitap “O muydu?”
Orkestra şefi Kreisler ile dahi, entellektüel, muzip, mükemmel kedi Murr’un yaşam öykülerinin iç içe geçmiş yazılarını barındıran ulvi bir eser. Hoffmann, Kreisler’in biyografisi aracılığıyla 19. yüzyıl saray hayatına, kilisesine, sanatına taşlamalarda bulunurken, yüksek kültür abidesi ev kedisi Murr sayesinde hem kedilerin kendilerine has eksantrik karakterlerini(!) göz önüne seriyor hem de dönemin toplum yaşantısına dair ipuçları veriyor. Bunu yaparken de birçok tiyatro, şiir, roman gibi edebi yapıtlar ile müzik eserlerine göndermeler yapıyor. Okurken bir an kendinizi Shakespeare’in ünlü bir oyununun bir sahnesini izlerken bulabilirsiniz. Bu konuda Murr’un oyunculuğunu ve zekasını takdir etmedim desem yalan olur ;)
Bizim parlak fikirli kedi Murr’umuz yaşam hikayesini ve görüşlerini yazmak için Kreisler’in anılarını yazdığı elyazması kağıtları kullandığından hikayeler o kadar iç içe geçmiş ki bir an kedi Murr’un kaniş Ponto ile dostluğuna şahit oluyor, güzel beyaz tüylü Pisicik ile baş başa yakalıyor, kedi kardeşi Muzius ile delikanlı kedi olma yolundaki maceralarını görüyorsunuz. Hikaye devamlılığı anlamında Kreisler ile ilgili bölümler beni biraz zorladı. Arka taraftaki asıl olayları kitabın sonlarına doğru çözüyorsunuz sonunda tabi ama ben sanırım en çok Murr’un yazılarını okurken eğlendim. Onun edebi kişiliğine, felsefi görüşlerine ve megaloman tarafına hayran kaldım :D
Emin olabilirsin ki kedi Murr’cuğum, gizlemeye çalıştığın ama bize kadar ulaşan önsözde belirttiğin gibi sayende sadece bütün büyük erkek kediler kendilerini nasıl yetiştirmesi gerektiğini öğrenmedi aynı zamanda biz iki ayak üzerinde durabilen insanoğluları da senin mükemmelliğini gördü, sevdi, sana saygı duyup hayran kaldı, hatta biraz da taptı :)
Reklam
Reklam