Oğuz Atay'ın çizdiği karşıt dünyanın insanları (belirli dönemlerinde Turgut ve Hikmet de) tek boyutlu yaşam biçiminin yarattığı tek boyutlu insanlardır. Tek boyutlu insan teknolojinin ürünüdür... " Teknolojinin ürünleri, kişileri endokrine eder ve yönetirler...yapay bilinç yaratırlar...bir yaşam biçimi durumuna girerler... Böylece içerikleri itibariyle yerleşmiş düşünce ve eylem dünyasını aşan fikirler, istekler ve amaçlar yok edilerek, ya da bu dünyanın ve bu düzenin kalıplarına indirgenerek bir tek boyutlu düşünce ve davranış kalıbı yaratılır.
Atay, Türk aydının iç dünyasını, bilincinin tüm katmanlarını bir bilim adamı titizliği ile analiz eder; erdemlerini olduğu kadar yanlışlarını da gözler önüne serer.
Selim, kusursuz, Işık ise aydınlatıcı, yol gösterici anlamlarını içermektedir. O Tutunamayanların en kusursuzu, ışık tutucu önderidir, çağdaş bir peygamberdir... Tutunamayanlar'ın diğer aydını Turgut ise "Özben"liğinin peşindedir.