mutezilenin hariciler ve şia dan iki önemli farkı vardı.birincisi Tanrı-alem be Tanrı insan ilişkisini teorik olarak kavramaya yönelerek sonraki yüzyıllarda islam düşüncesini derinden etkileyecek kelam ilmini kurmalarıdır.
ortadoğu’ya has bir denge olarak bu coğrafyada uzun süre tutunabilmenin ve kök salabilmenin yolu yahudilik hristiyanlık veya islam’dan birine mensup olmaktır.pagan inançların ortadoğu’da derin etkiler bırakması ve siyasal hakimiyet kurması mümkün değildir.
din,mezhep,meşrep,ırk,bölge farklılıkları gibi sinir uçlarını kaşımak,eğer bir plan dahilinde ve uzun vadeli gerçekleştirilirse muazzam değişikliklere yol açar.