VARLIGIN KEŞFİ OLARAK TEFEKKÜR
Yol, bizi varlığın ve
nefsimizin idrakine götürdüğü zaman anlamlı hale gelir. Kendi
etrafında dolanıp durmak bizi bilgiye değil cehalete ve kısır döngüye
götürür. Arapçada bilgisizlik ve bilinçsizliğe kar§ılık gelen
"cahiliye" ve "cehalet" kelimeleri, köken olarak "kısır bir daire
içinde dönmeyi" ifade eder. Çölde yolunu kaybetmi§ ve kendi
etrafında dolanan bedeviye de "cahil" denir.
Sayfa 85
Nasıl gözlerimiz
karanlıkta olan şeyleri göremezse, zihnimiz de aklen ve manen
aydınlanmamış kavramları ve gerçekleri idrak edemez. Fakat
akıl, gözden daha fazlasını görebildiği için "nur" adını almaya
daha layıktır. Göz, bazı şeyleri görür, bazı şeyleri göremez. Akıl
ise görünenierin ötesine geçerek varlıkların hakikatini görebilir
çünkü "bütün varlıklar aklın tasarruf alanındadır"
Sayfa 76
Gazali "Zuhur, bazen gizlenmenin sebebi
olabilir." der. Bu ise daha temel ilkeye dayanır: "Bir şey sınırını
aştığında, zıddına dönüşür. "Işığın şiddeti karanlık, sesin şiddeti
sessizlik, varlığın şiddeti yokluk olarak algılanabilir.
Sayfa 75
Nitekim Türkçede "konuşmak", "karşılıklı kon(uşlan)mak"
manasında kon-uş-mak fiilinden gelir: Aynı yere konan insanla birbirleriyle konuşabilirler. Konuşabildikleri için de birbirlerine
komşu olurlar. Muhabbet de buradan doğar.
Sayfa 65
YOL, TEFEKKÜR VE TAHAYYÜL
Bir işaret levhası ne kadar
güzel olursa olsun, amacı bizi işaret ettiği yere sevk etmektir.
işaretin önünde durmak, bizi işaret edilen yere götürmez. İşarete
bakıp, manasını anlayıp, işaret ettiği yöne doğru yönelmemizdir
esas olan. Evrenin bir işaret olması da bu noktada tebellür eder:
Alem, Allah'ın işaretlerindendir ve evrenin ötesindeki hakikati
ve manayı yani alemi var eden kaynağı işaret eder. Evrenin
muhteşem güzelliğinin bizi büyülernesi elbette normaldir. Fakat
ne kadar güzel olursa olsun evrenin amacı bizi parçası olduğu büyük
ve derin gerçekliğe yönlendirmek olmalıdır. Dünyaya takılıp
kalmak ışıl ışıl, albenili ve konforlu diye işaret levhasının önünde
yatmaktan farksızdır.
Sayfa 34