Engin Han
@testudines
Tik ve Taklar Arasında Bir Hayat YolculuğuDuygu ve Düşünce
Uzun bir aradan sonra okuma defterime düşen ilk not, Ahmed Hamdi Tanpınar’ın o meşhur eseri Saatleri Ayarlama Enstitüsü oldu. Kitap bittiğinde hissettiğim o tatlı heyecanı nasıl anlatsam bilemiyorum. Sanki merakla kapağını araladığım antika bir saatin içindeki o narin, o canlı mekanizmanın ilk titreşimini duymuş gibiydim.
Tanpınar, bu romanda bizi Hayri İrdal adında dalgın bir adamın belleğinde usulca bir gezintiye çıkarıyor. Çocukluğunu bir saat tamircisinin yanında geçirmiş bu eski zaman İstanbul beyefendisi, ilk bakışta kendi hâlinde, sıradan biri gibi görünebilir. Ama her bir cümlesiyle, her bir anısıyla sizi durup düşünmeye, hatta hayatı sorgulamaya itiyor. Onun gözünden gördüğümüz İstanbul ise ne tam eskiye ait ne de tam yeni; hep bir arafta kalmış, tanıdık bir hüzün taşıyor.
Fakat romanın asıl parıltısı, enerjisiyle baş döndüren Halit Ayarcı sahneye çıktığında başlıyor. Kafasındaki cüretkâr fikirlerle Hayri İrdal’ın sakin hayatını adeta bir kasırga gibi altüst eden bu adam, adını her andığımda yüzümde bir tebessüm bırakan o meşhur Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nü kuruyor. Bir an için hayal edin: görevi ülkedeki bütün saatlerin aynı anda, aynı ritimde atmasını sağlamak olan bir kurum! Kelimenin tam anlamıyla "zamanı toplama" gibi akıl almaz bir görev...
Ancak bu parlak fikir, zamanla hepimizin çok iyi bildiği o bürokrasi canavarının labirentlerinde kaybolmaya başlıyor. Doldurulan formlar, atılan imzalar, uzayan toplantılar... Bu karmaşanın içinde o kadar tanıdık diyaloglar geçiyor ki, insan ister istemez dönüp kendi hayatına bakıyor ve "Acaba ben de mi bu kâğıt kuleleri arasında kayboldum?" diye kendine soruyor.
Tanpınar’ın dilinin ağır olduğu söylenir, oysa ben buna pek katılmıyorum. Dili ağır değil, sadece biraz sabır istiyor. Cümlelerine kendinizi bırakıp
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Kendini Aşmanın DiliFelsefe
Bazı kitaplar vardır, onları okumazsınız; onlarla yaşarsınız. Sayfalar arasında ilerledikçe yalnızca karakterleri değil, kendi benliğinizi de dolaşırsınız. Friedrich Nietzsche’nin Böyle Buyurdu Zerdüştü, işte tam da böyle bir kitap. Onu elimde ilk tuttuğum an, aslında bir felsefe metni değil de bir tür kutsal kitapla karşı karşıya olduğumu hissettim. Ama öyle dogmalarla örülü, doğrularla yanlışları ayıran, bizi terbiye etmeye çalışan türden değil; aksine, tüm doğrularımızı, inançlarımızı, alışkanlıklarımızı yerle bir etmeye kararlı, kelimenin tam anlamıyla "yıkıcı" bir kitap.
Zerdüşt, bildiğimiz anlamda bir peygamber değil. O bir bilge, ama daha çok bir “sorgulayıcı.” Mağarasından çıktığında dünyaya “üstinsan” fikrini anlatmaya hazırdır. Fakat burada Nietzsche’nin bize çizdiği üstinsan, kolaylıkla ulaşılacak ya da örnek alınacak bir figür değil. Onunla karşılaşmak demek, evvela kendi içindeki çelişkilerle yüzleşmek demek. Zerdüşt'ün yolculuğunu okurken, onun her sözünde kendi içsel yolculuğumuzun izlerini de buluyoruz. En büyük savaşı dış dünyada değil, içimizdeki "son insan"la verdiğimizi fark ediyoruz. Bu son insan, konforuna düşkün, her şeyi anlamlandırılmış ve güvenli alanlara yerleştirmiş olan biziz. Nietzsche, bu figür üzerinden modern bireyi acımasızca eleştiriyor.
Kitabın dili alışık olduğumuz anlatılardan çok farklı. Nietzsche’nin bu metni, felsefi aforizmalarla, şiirsel pasajlarla ve bir tür kehanet havasıyla örülü. Bu da metne zaman zaman bir İncil havası katıyor. Ancak bu kutsal metin havası, onun aslında dogmaları yıkmaya çalışan bir metin oluşuyla ironik bir biçimde çelişiyor. Nietzsche burada bir tür “anti-kutsal kitap” yazıyor diyebiliriz. Zerdüşt’ün ağzından konuşan Nietzsche, her cümlede bizi düşünmeye, sorgulamaya, şüphe etmeye çağırıyor. Onun