Abdülhamid Han'ın devleti nasıl buhranlı bir devirde teslim aldığı ve kendisinden sonra devletin dokuz senede ne derece dağıldığı ve hattâ anavatan Anadolu'nun bile istilâ edildiği göz önüne getirilirse târih ilminin bu pâdişâh hakkında vereceği şaşmaz hüküm onun lehinde olacak ve tenkitler teferruata inhisar edecektir.
Pâdişahın bu işte alâkası olmadığını bilmeyen kimse yoktur. Vak'ayı müteâkip, ihtilâli Sultan Abdülhamid Han'ın hazırlattığının iddia edilmiş olması, asıl isyânı tertip eden İttihat ve Terakkî'nin eseridir.
Aşk deyince zihin dünyamıza hemen cinsel bir alaka, bir yakınlaşma filan geliyor; çok eksik, çok yanlış bir anlama biçimi. Bir üst değere, bir üst kıymete kendini ram etme, feda etme, vakfetme, hayatını adama hâlinin adıdır aşk.