Körmös
Türk söylencelerinde ölen ruhların dönüştüğü varlıklar Körmös ismiyle anılır.
İyi insanların ruhları Aruu Körmös'e, kötü ve ayıplı insanların ruhları ise Caman (Yaman) Körmös'e dönüşür.
Altay söylencelerinde bir de eziyet çeken acıklı ruh manasında Gal (Ateş) Körmöslerden bahsedilir. Sadece eziyet çekerler, kötülük veya iyilik yapmazlar.
Aruu Körmösler; insanlara yardım eden, ailelerini koruyan ve Tanrıça Ülgen'in emrindeki ruhlardır.
Caman Körmösler ise yeraltı dünyasında Erlik'e hizmet ederler. Bunlara Sokor (Kör) Körmös dendiği de olmaktadır.
Körmösler gün doğumu ve gün batımı saatlerinde kendilerini gösterirler. Bu saatlerde uyuyan insanların ruhlarını çalabilirler. Çünkü Altaylarda bilinir ki uyuyan inanların ruhları bedenlerini terk eder. Ve Körmösler tarafından ruhları kaçırılabilir. En iyisi o saatlerde uyumamaktır.
Sayfa 152 - Holden Kitap, 5. Basım, İllüstrasyonlar: Aslı Ekim
Şamanlar, "aydınlık gökyüzü ve karanlık yer altı" ikileminden hareket ederler. Bu inanışın mensuplarına göre, gök on yedi, yer altı ise dokuz kattan oluşur. Göklerin ve yer altının yaratıcısı olan tanrı Ülgen, göğün on yedinci katındadır.
Ülgen, yani gök tanrı, iyi olanları derecelerine göre göğün çeşitli katlarına yerleştirecek, kötüleri de yer altının çeşitli kademelerine gönderecektir.
Sayfa 76
Erlik Kağan
İç Avrasya'ya dağılmış tüm milletler vaktiyle öğrendi ki yer altının tanrısı Erlik Kağan'dır.
Türk sahası mitolojik anlatılarında kötülüğün, ölümün, ölülerin ve yer altının tanrısı olarak
Sayfa 97 - Holden Kitap, 5. Basım, İllüstrasyonlar: Aslı Ekim
Konu ilk Şamanın ortaya çıkması ol
duğunda, Sibirya sahası aniatmalan oldukça
geniş fakat belirli motifler etrafında şekil
lenen ve nihayetinde Erlik' e bağlanan bir
aniatı dünyasına evrilir. Buryadar arasında
anlatılan bir rnite göre ilk Şaman Kara-Gir
gen (bazı metinlere göre Kara-Girgen yerine
Bürked15 ), gücünün sonsuz olduğunu söyle
yince Tann da onu sınava çeker. Tann, genç
bir kızın ruhunu bir şişenin içine kapatır ve
şişeyi de parmağıyla tıkar. İlk Şaman olan
Kara-Girgen, davu1una binerek göğe yükselir
ve örürnceğe dönüşerek16 Tann'yı yüzünden
sokar. Tann elini şişeden çekince de Şaman,,
kızı alarak kaçar. Bu olaydan sonra Tann, Şa
manların gücünü azaltır. Anlatının bir başka
varyantına göre Ülgen, Erlik'i Alt Dünya'ya
kovunca o da insanlara ayin yapmayı öğretir
İslamiyet'ten öncesi Türkleniz Şamanlığa bağlı bir
mitolojik sisteme göre yaşadıkları, bilinen bir olgu
haline gelmiştıi: Bu olguda üç katmanlı bir dünya
anlayışına sahip olan Sibıiya Türkleline göre Üst
Dünya'nın hakimi Tanrı Ülgen, Alt Dünya'nın
hakimi ise Erlik Han'dır. Orta Dünya ise insan
ların yaşadığı bir yerdir. Ancak Erlik Han, etimo
lojik ve mitolojik açıdan kötü bir varlık değildir
Bilinenin aksine insanlarm saygı duyduğu, "ata"
olarak adlandırdıkları, ılısana ruhunu veren, dün
ya yaratan/yaratmaya katkı sağlayan, ilk şamanın
kendisi veya şamanların atasıdır.