Devletin, Atatürk dışında her sıkıştığında -hep de sıkışır zaten- dincilerle işbirlikçilik yapmasının , ilerici kesimi sadece "komünist" diye değil aynı zamanda "Allahsız, kitapsız, müstehcen" ilan ederek cezalandırılması... Ayrıca bu durumu sömürülerek, yüzlerce yıl halkla aydınların arasının açılması ve okumanın tu-kaka edilmesi başarılmıştır.
Marx'ın sözünü ettiği, insanın bağrından çıktığı toplumun üretim biçiminin bir ürünü olduğu tezi, Müslüman ülkelerde bu olguya birer minare eklemek koşuluyla katmerli bir biçimde yerine oturur.
Allah'tan ve onun peygamber eliyle indirdiği buyruklardan -Kuran- başka düşünme yollarına, akla, bilime, felsefeye kapalı ve düşman ve suçlayıcı, cezalandırıcı, infaz edici bir toplumun özgürlükten neyi murat ettiği sorgulanmalıdır önce.