Ayrıca, eziyete ve kötü kullanmaya karşı koruma çabalarını sadece hayvanlarla sınırlı tutmak da eksik olur; bitkiler gibi, doğal güzellikler gibi doğadaki bütün varlıkların korunması amaçlanmalıdır. Kısaca "çevre hakkı" denilen temiz, dengeli ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının temeli de bu anlayışa dayanır.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Ziya Gökalp'in "Ahlâk yolu pek dardır; Tetik bas önü yardır; Sakın hakkım var deme; Hak yok, vazife vardır." dizelerinde dile getirilen görüş, kişisel ahlâk açısından bir ölçüde kabul edilebilir bulunsa bile; hukuk açısından geçerli sayılamaz. Hukuk alanında böyle bir yaklaşım, çağdaş insan hakları kuramı açısından tümüyle geçersizdir.
Ünlü yazarımız Haldun Taner "Gözlerimi Kaparım, Vazifemi Yaparım" adlı tiyatro yapıtında, bu görüşün gerek bireysel düzeyde gerek toplum yaşamında yol açabileceği sakıncaları; insanları güldürürken düşündürerek, başarıyla ortaya koymuştur.
İnsan haklarından söz ederken, ödev kavramının da anımsatılması yanlış sayılamaz ve hakların yanısıra "ödevlerin de düşünülmesi gerektiğinin belirtilmesi de, "hak-sorumluluk" ilişkisi açısından yerinde görülebilir. Ancak, "ödev" konusunu fazla öne çıkarmanın otoriter rejimlerin işine yarayacak biçimde kullanılmaya elverişli yönleri olduğu da gözden kaçırılmamalıdır. Bir çok uluslararası insan hakları belgesinde "ödev" kavramına hiç yer verilmemesi ya da sınırlı biçimde değinilmesi bu düşünceyle açıklanabilir.
Bütün insanlara eşit olarak bazı vazgeçilmez haklar tanınması idealinin gerçekleşmesi için; barış, özgürlük ve adalete dayanan bir temel gereklidir. Bu temel, ancak haklarla birlikte sorumlulukların da kabul edildiği, ahlâk ilkelerinin geçerli olduğu bir ortamda oluşabilir. Gerek ulusal düzeyde, gerek uluslararası düzeyde daha iyi bir toplum düzeni kurulabilmesi için yasalar ve sözleşmeler yeterli değildir; bütün dünyayı kapsayan bir ahlâk temeli zorunludur. İnsanların ilerleme yolundaki istekleri, her zaman ve her yerde bütün insanlar için geçerli olduğu kabul edilmiş ahlâki değerlerin ve ölçütlerin uygulanmasıyla gerçekleşebilir.
İHEB'de kişinin topluma karşı "ödev"leri olduğu bir tek yerde ve genel bir anlatımla belirtilmiştir: "Herkesin, kişiliğinin özgürce tam gelişmesine olanak sağlayan topluma karşı ödevleri vardır." (madde 29/1).