Hûrgilî 1
Puan vermedi·184 syf.··
Beğendi
·2026 83. kitabı
·21 günde okudu
·Okunma: 26 Mayıs 2026 10:05
"min hest pê kir ku trên dê her tim wek alaveke biyanî û bidestneketî bo me bimîne" (170).
Weşanxaneya ciwan Pall Weşan, ji roja ewil ta îro karekî pak û paqij kiriye, gelek berhemên bi qîmet çap kiriye. Li gel çîrok, roman, helbest, rojnivîsk û teoriyê îcar dest bi çapkirina xebatên kolektîf kiriye, di bin navê "Hûrgilî"yê da. Heta niha bi vî awayî du heb berhem çap kirine, edîtorê weşanxaneyê wer tîne ziman ku ew dixwazin ji pirtûkên bi vî rengî koleksîyonekî çêbikin, Trêna li Stasyona Xwe Digere berhema ewil a vê koleksîyonê ye.
Ji navê xwe jî diyar e, mijara pirtûkê "trên" e. Ji bo vê xebatê 17 nivîskaran zendên xwe badane, her yekî li ser "trên"ê metneke serkeftî amade kiriye. Nivîs giş ne yek cure ne, teorî heye, bîranîn heye, çîrokên hûnandî hene.. û li gel zaravayê kurmancî, bi zaravayê soranî û zazakî jî du metnan di berhemê da cihê xwe girtine. Bi vî awayî hem ji aliyê naverokê ve hem jî ji aliyê teşeyê ve xebateke têr û tije derketiye holê.
Heta çûyîna zanîngehê jî min qet ne trên ne jî rêya hesinî dîtibû. Behsa trênê her tim du tişt dianî bîra min: fîlmên Yilmaz Guney û pirtûka Antranik Dzarugyan. Wekî din wateyeke wê tune bû bo min. Lêbelê vê berhemê wisa kir ku ez bi çavekî din li trênê binêrim, bi awayekî cidî li ser vê alava hesinî û li ser hebûna wê ya li welatê xwe bifikirim.
Di destpêka berhemê da em bîranîneke Nûredîn Zaza dixwînin ku ew çawa ji trênê reviyaye. Piştre Rohat Alakom ji me ra behsa xeta trênê ya li Kurdistanê dike ku ji aliyê Skandînaviyan ve hatiye çêkirin. Ev nivîs agahiyên balkêş dide mirov, ji bo min metneke sûdwer bû ya rastî. Nivîsa sêyem jî ya mamoste Serdar Şengul e. Ji ber ku ez mamoste nas dikim û xebatên wî ji nêz ve dişopînim, min bi meraq dest pê kir û bi kêfxweşî qedand metna wî û gelekî jê hez kir. Mamoste Serdar behsa
Ji bo dîroka mirovahiyê nerîne ke nû!
Puan vermedi
Dîroka Veşartî ya Jinan – Sheila Rowbotham
Ev pirtûk, yek ji berhemên herî girîng ên dîroknasîya femînîstî ye, ku di sala 1972’an de hatîye weşandin û niha jî wekî çavkanîya bingehîn tê hesibandin. Nivîskar Sheila Rowbotham, di vê xebatê de, 300 salên dawî yên dîroka Brîtanyayê dinirxîne û cih, rol û têkoşînên jinan di nav pêvajoyên aborî, civakî û siyasî de derdixe holê, yanî yên ku heta wê demê di dîrokê de hatibûn paşguhkirin an jî veşartin.
Rowbotham nîşan dide ku çawa pêşketina kapîtalîzmê, guherîna avahîya malbatê, dabeşkirina kar û desthilatdariya baviksalarî, bi hev re cihê jinan di civakê de diyar kirine. Ew îspat dike ku bindestbûna jinan ne rewşek xwezayî ye, lê encama guherînên dîrokî ye:
-Di serdema destpêka kapîtalîzmê de, jin ji karên kêrhatî hatin dûrxistin, karên wan wekî “nekar” hatin binavkirin û nirxê wan kêm hatîye dîtin.
- Têkoşînên jinan ji bo mafên xwe “mafê dengdanê, mafê xwendinê, mafê kar û mûçeyek wekhev, mafê kontrolkirina jiyana xwe ya zayendî” bi berfirehî têne şîrove kirin.
- Têkiliya di navbera çîna civakî û rewşa jinan de jî bi zelalî tê vekolîn: rewşa jina karker û jina çîna navîn her çend cûda be jî, herdu di bin bandora desthilatdariya mêran de bûn.
Nivîskar bi zelalî û zimanekî hêsan, lê kûr, nîşan dide ku jin ne tenê mexdûrên dîrokê bûn, lê di her qonaxê de li hemberî vê rewşê berxwedanî kirine û guherînên mezin bi dest xistine.
*Yekem xebatên ku dîrokê ji çavê jinan dinirxîne û valahiyek mezin di dîroknasiyê de tije dike.
* Têkiliya di navbera pergala aborî û rewşa jinan de bi awayekî rast derdixe holê.
* Ne tenê ji bo zanyaran, lê ji bo her xwendevanekî jî têgihîştî ye.
* Ev pirtûk bingeha tevgerên femînîstî yên paşerojê danîye û li ser gelek lêkolînên din bandor kirîye.
*Piraniya naverok li ser Brîtanyayê ye; rewşa jinan li
Katibê Şêx Seîd: Fehmîyê Bîlal
Belge û çavkaniyên li ser dîroka kurdan, li ser şer, pevçûn, rêxistin û serhildanên kurdan, wekî tê zanîn, kêm in, nîvco ne, bi xeletîyan dagirtî ne û lewra jî yên heyî ji bo ronîkirina rabirdûyê û înşakirina pêşerojê pirr girîng û bi qîmet in.
Ev berhema di destê me da jî em dikarin bibêjin belgeyeke dîrokî ye ku di derheqê serhildana Şêx Seîd û bûyerên wê dewrê da agahiyan dide me. Min beriya vê berhemê jî li ser bûyerên wê dewrê çend tişt xwendibûn lê cara ewil bi vê pirtûkê min navê Fehmîyê Bîlal dît, ew nas kir û ji girîngiya kesayeta wî haydar bûm. Gelekî spas dikim bo wî dilsozî ku ev pirtûk gihande ber destê min.
Fehmîyê Bîlal, wekî ji navê berhemê jî diyar e, katibê Şêx Seîd e. Di derheqê jiyan û xebatên wî da agahiyên cur bi cur hene ku carna ev agahî hevdu nagirin. Amadekarên berhemê, Amed Tîgrîs û Bakî Kaymak çavkaniyên derheqê Fehmîyê Bîlal da berhev kirine û di bin vê pirtûkê da, dane hev.
Fehmîyê Bîlal ji Licê ye û bi gelek navên cuda tê nasîn. Hemû emrê xwe wî di xebat û rêxistinan da bihurandiye. Li gel katibiya Şêx Seîd, ew wek endamê rêxistinan jî xebitiye û ji xeynî xebatên siyasî, di karên cur bi cur da bo debara xwe kar kiriye. Kesên der û dora wî, ji devê wî çi bihîstibin an ji malbata wî çi gotin û tiştên din kom kiribin bi rêya hevpeyvînan anîne ziman. Bi saya jiyana wî, di derheqê serhildana Şêx Seîd da, derheqê Rêxistina Azadî da û derheqê gelek navên cuda da ku em wan îro wek pêşeng û rêber dibînin, agahî û hûrgilîyên bi qîmet digihîjin ber destên me. Ji wan navan çend mînak: Xalid Begê Cibrî, Yusuf Zîya Beg, Elî Riza, Fayiq Beg, Mele Evdirrehman, Dr. Fûad, Seyîd Evdilqadir, Ekrem CemîlPaşa, Qedrî CemîlPaşa û hwd.
Fehmîyê Bîlal bi awayekî pirr xweş behsa Şêx Seîd kiriye, bi durustî û lehengiya wî piştrast bûye. Ji ber hezkirina wî piştî ku
10/10
2026 20. kitabı
"Ziman ramanê diafirîne." (Sapir-Whorf/ Humbold)
Kovara Zaremayê di vê hejmarê de mijara kolonyalîzmê/mêtîngeriyê lêkolîn kiriye. Kovarê nêrîn û xebatên çend nivîskarên antî-kolonyalîst ên wekî Fanon, Arendt, Alî Şerîatî, Îsmaîl Beşîkçî û hwd. parve kiriye.
Giring e ku nivîskar nivîsa xwe bi zimanê zikmakî binivîse. Kolonyalîzm bi tenê ne sînorên siyasî ne; kolonyalîzm li ser ziman jî tesîrê dike. Gava ku mirov raman û fikrên xwe bi zimanê biyanî yan jî bi zimanê kolonyal binivîse, wê ew nivîs jî di xizmeta kolonyalîzmê de be.
Di kovarê de çend hevpeyvîn (bi taybetî hevpeyvîna birêz Seyidxan Sevînç gelekî xweş û watedar bû) û werger jî hene. Ev xebat bi giştî nîşan didin ku parastina ziman, sîngera herî xurt a li dijî mêtîngeriyê ye; loma nivîsandina bi kurdî ne tenê tercîhek e, çalakiyeke man û nemanê ye.
Rojnivîskên Rojnedîtyan
Wekî her carê, îcar jî em di nava agir da ne û ji xeynî me ti dostên me nîn e, ji aliyê hestiyariyê va em xurt bin jî ji hêla dîplomasiyê va em sist û bê tevdîr in. Hêvî dikim ev bobelata dawiyê ji me ra bibe derseke qewîn, qet nebe di nava ewqas sedsalan da em vê sedsalê ji xwe ra bikin derfet da ku êdî xelk ji pişta me nexwe û bi me nekene.
Ev pirtûka li ber destê me ji rojnivîskan pêk tê ku di navbera salên 1985-1999î da hatiye nivîsandin. Herçî min nas dikin dizanin ku ez ji cureyên wek name, rojnivîsk, bîranîn û hwd gelekî hez dikim. Ji ber wê min bi meraq dest pê kir û bi kêfxweşî bir heta serî. Bi kêfxweşî û ewqas jî bi xemgînî..
Zinarê Xamo serpêhatiyên xwe yên li sirgûnê roj bi roj, yek bi yek qeyd kiriye. Li diyasporayê çawa jiyaye, ji bo kurdî çi xebat kiriye, bi kîjan kurdên li Ewropayê ra daye û standiye, beşdarî kîjan bernameyên edebî û siyasî bûye û gelek tiştên din bi hûrik hûrik vegotiye. Wexta min serpêhatiyên salên 80yî dixwend min digot çi ecêb e ez hîn nehatime dinê, nivîskar van bûyeran qeyd kiriye. Ez hîn ji diya xwe ra nebûme filan bûyer hatine serê kurdan an jî kurdan li filan derê bername û çalakî li dar xistine. Ji wan rojan ta îro zêde tiştek neguheriye.. Wan salan jî kurdan ji destê dewletê, ji destê partî û serokan gelekî kişandiye, îro jî heman tiştî dibîne û dikêşîne.
Kêfxweş im ku min Zinarê Xamo ji nêz va nas kir, bûm şirîka serpêhatiyên wî. Berhemên bi vî rengî hêja ne û divê zêdetir bibin. Lewra ew di heman demê da belgeyên dîrokî ne, çavkanî ne ji pêşeroja me ra. Weşanxaneyên wek Pallê divê zêdetir bin û vî barî bêtir hilgirin ser milên xwe.
Li gel ewqas êş û kederan tiştên xweş jî diqewimin, berxwedan tekane rê ye, xebat û xîret her berdewam e; ruhê yekîtî û netewebûnê her zindî ye di nav me kurdan da. Em ji mirinê mezintir in.
Serfiraziya Serdestan, Têkçûyîna Bindestan
Bindestî çîrokeke bi çivanek e, qet bi heman awayî nadome û di her çivekî de li rûyekî din ê serdestiyê diqelibe. Şînoka Menaf Osman jî nexşeya çivanekên vê çîrokê çêdike û li ber çavên xwendevan bi dar da dike.
Menaf Osman, nivîskarekî ji Rojavayê ye, ji bajarê Hesekê ye. Di sala 1993an de ji ber xebatên siyasî tê girtin û cezayê muebetê digire. Di sala 2023an de cezayê wî diqede û tahliye dibe. Di vê pêvajoyê de gelek berhemên hêja der diçin ji qelema wî. Osman, xwediyê uslûbeke pembûyî ye û her tim ji zikê civakê dinivîse. Di vê berhema xwe de jî encamên dagirkeriyê dîsa bi uslûbeke nerm û henûn raxistiye ber me xwîneran.
Şînok pirtûkeke kurt û kûr e; cara ewil di sala 2011an de hatiye çapkirin, li ser hev 91 rûpel e û ji 13 çîrokên kurt pêk tê. Lehengên çîrokan bi piranî zarok in, zarokên ku ji ber talana dagirkeran bi tevê malbata xwe ji welatê xwe bar kirine û li welatên zordestan bûne mehkûmê xizanî û belengazîyê. Ya ku teşeyeke taybet dide vê pirtûkê ev leheng in bi min. Lewra encamên dagirkeriyê herî zêde ji çavên zarokan dikarin rasteqîntir bên dîtin, herî zêde ji devên zarokan baştir dikarin bên guhdarîkirin..
Dema min ev çîrok xwendin, yekser fîlma "Min Dît" kete bîra min. Nêzikatiya sînema û edebiyatê pirr ecêb e. Herdu jî heman tiştî dibêjin, tenê edebiyat kişandina fîlmê li hêviya xwîneran dihêle, ew senaryoya xwe dinivîse û datîne ber me. Navbermedyayî xweş qad e.
Hem di çîrokên pirtûkê de hem jî di wê fîlmê de em dibînin ku di nav miletekî de jî her kes bi heman awayî di bin tesîra dagirkeriyê de namîne. Hin kes bêtir dikişînin vî derdî û bêtir diêşin. Bê guman yên ku herî zêde diêşin, diperçiqin, tên kuştin û leqayî miemeleyên hovane tên jin û zarok in. Di çîrokên vê pirtûkê de jî em vê yekê careke dî bi zelalî dibînin.
Naxwazim behsa naveroka çîrokan