• İHVE-i SELÂSE

    (الإخوة الثلاثة)

    (İslam Ansiklopedisi, cilt: 22; sayfa: 7-8, Mehmet Bulut)

    Allah’ı zorunluluk altına sokan vücûb görüşünün eleştirisi için kullanılan sembolik bir örnek.

    Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî’nin önceleri mensup olduğu Mu‘tezile mezhebini terkedip Sünnîliğe geçişi, bazı kaynaklarda gördüğü rüyalara dayandırılırken bazılarında sembol olarak düşünülen üç kardeş konusunda hocası Ebû Ali el-Cübbâî ile yaptığı münazaraya bağlanmaktadır. Problem, Mu‘tezile’nin adl prensibinin bir sonucu olarak, “Kul için iyiyi, hatta en iyi olanı yaratmak Allah’a vâciptir” şeklinde ifade edilen aslah ve vücûb görüşüne tepki olarak ortaya konulmuştur. Allah’a hiçbir şeyin vâcip olmayacağı görüşünü benimseyen Eş‘arî, bunu ispat etmek için bir “üç kardeş meselesi” tasarlamış ve hocası Ebû Ali el-Cübbâî’ye biri mümin, diğeri kâfir, üçüncüsü de henüz çocukken ölen üç kardeş hakkındaki kanaatini sormuştur. Cübbâî’nin birincisinin cennete, ikincisinin cehenneme konulacağı, üçüncüsünün ise azaptan kurtulmakla birlikte cennete giremeyeceği şeklinde cevap vermesi üzerine Eş‘arî üçüncü kardeşin şöyle itiraz edebileceğini söylemiştir: “Rabbim! Bana ömür verseydin de sana iman ve itaat ederek yaşasaydım ve cennete girseydim. Benim için en uygun olanı yapman gerekirdi”. Cübbâî, bu itirazı Allah’ın söz konusu çocuk için en uygun olanı yarattığını, zira yaşadığı takdirde âsi olup cehenneme gireceğini söylemek suretiyle cevaplamışsa da Eş‘arî bu çözümün kâfir olan kardeşe uygun düşmediğini hatırlatmış ve kendisinden tatminkâr bir cevap alamadığını ifade etmiştir.

    İhve-i selâse meselesi genel olarak Eş‘arî’nin Mu‘tezile’yi terkediş sebebi olarak gösterilse de bazıları, Eş‘arî’nin bu soruları Mu‘tezile’yi terkettikten sonra onların ilâhî bilgi ve adalet görüşlerinin Sünnî görüş karşısındaki tutarsızlığını göstermek amacıyla ortaya attığını ileri sürerler. Üç kardeş meselesi çoğunlukla Mu‘tezile’nin aslah prensibiyle irtibatlandırılarak anlatılır. Halbuki aslah telakkisini Bağdat Mu‘tezilîleri benimseyip Allah’a vâcip görürken Basra Mu‘tezilîleri bunu vâcip değil bir ilâhî lutuf olarak kabul ederler (bk. ASLAH). Basra Mu‘tezilîleri’nden olan Cübbâî’nin de aslah fikrini savunmadığına, hatta onun aleyhine kitap yazdığına dair görüşler bulunmaktadır. Ayrıca Eş‘arî, Mu‘tezile gruplarının çeşitli görüşlerini naklederken aslah ve vücûb çerçevesine giren meselelere temas ettiği halde (Maķālât, s. 250) ihve-i selâseden söz etmemektedir. Erken devir Eş‘arî biyografi ve kelâm kitaplarında da bu mesele bir malzeme olarak kullanılmamaktadır. Hatîb el-Bağdâdî, Eş‘arî’nin Târîħu Baġdâd’daki biyografisinde üç kardeş meselesine temas etmemiştir. Eş‘arî’nin kelâmî görüşlerini müstakil bir kitapta toplayan İbn Fûrek de onun bakışı açısından dini benimseme ve yaşama yönünden çeşitli gruplara ayırdığı insanların uhrevî durumları hakkında fikir beyan ederken (Mücerredü’l-Maķālât, s. 144) üç kardeş konusuna değinmemiştir. Abdülkāhir el-Bağdâdî de Cübbâî ile Eş‘arî arasında geçen fikrî tartışmalardan söz ettiği halde ihve-i selâse meselesine yer vermez (el-Farķ, s. 110-111, 220-223). Gazzâlî ise Mu‘tezile’nin salâh ve aslah görüşünü eleştirip ilâhî iradenin sınırlandırılamayacağını ortaya koyarken üç kardeş örneğini onlara karşı kullanmakta, fakat bunların kardeş olduklarını belirtmemekte ve Eş‘arî tarafından kullanıldığından da söz etmemektedir. Gazzâlî bu meseleyi farklı bir olay olarak değil, problemi ortaya koyan hayalî bir senaryo olarak görmektedir (el-İķtiśâd, s. 184). Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî ve mensupları hakkında biyografik bir eser olan Tebyînü keźibi’l-müfterî müellifi İbn Asâkir de Eş‘arî’nin Ehl-i sünnet’e geçişini Hz. Peygamber’in rüyadaki irşadına bağlarken (s. 38-43) üç kardeş meselesini söz konusu etmemektedir.

    İhve-i selâse meselesini Cübbâî ile Eş‘arî’ye ilk defa nisbet eden Fahreddin er-Râzî olup olay ondan sonra tarihî bir vâkıa şeklinde aktarılmıştır. Râzî, bu iki şahsı karşı karşıya getirmekle birlikte olayı Eş‘arî’nin mezhepten ayrılış sebebi olarak da göstermemektedir. Onun nakline göre Eş‘arî, hocasından ayrıldıktan sonra aralarındaki soğukluk artarak devam etmiştir. Bir gün Cübbâî’nin meclisine gizlice giden Eş‘arî, dinleyicilerden bir kadından rica ederek hocaya bu meseleyi sormasını istemiş, kadın soruyu sorunca hoca böyle bir meseleyi bir kadının sormasından şüphelenmiş, bu arada Eş‘arî’yi görmüş ve durumu anlamıştır (Mefâtîĥu’l-ġayb, XIII, 185). Daha sonra İbn Hallikân, Zehebî, Sübkî, Îcî, Teftâzânî ve Taşköprizâde eserlerinde üç kardeş meselesine yer vererek hadiseyi Eş‘arî’nin Mu‘tezîle’den ayrılış sebebi olarak göstermişlerdir. Mu‘tezile kaynaklarında ise konu hiç yer almamıştır. Öyle anlaşılıyor ki ihve-i selâse meselesi başlangıçta tarihî bir olay olma yerine problematik bir örnek olarak ortaya çıkmış, Râzî bunu Eş‘arî’nin Cübbâî’ye karşı üstünlüğünü tescil etmek ve onun şöhretini arttırmak amacıyla bir senaryo haline getirmiştir.

    BİBLİYOGRAFYA:

    Eş‘arî, Maķālât (Ritter), s. 250; İbn Fûrek, Mücerredü’l-Maķālât, s. 144; Bağdâdî, el-Farķ (Kevserî), s. 110-111, 220-223; a.mlf., Uśûlü’d-dîn, İstanbul 1346 → Beyrut 1981, s. 130-133; Gazzâlî, el-İķtiśâd fi’l-iǾtiķād (nşr. İbrahim Agâh Çubukçu - Hüseyin Atay), Ankara 1962, s. 184-185; İbn Asâkir, Tebyînü keźibi’l-müfterî, s. 38-43; Fahreddin er-Râzî, Mefâtîĥu’l-ġayb, XIII, 185; İbn Hallikân, Vefeyât, III, 285; Zehebî, AǾlamü’n-nübelâǿ, XV, 89; Sübkî, Ŧabaķāt (Tanâhî), III, 356; Adudüddin el-Îcî, el-Mevâķıf, Kahire, ts. (Mektebetü’l-Mütenebbî), s. 329; Teftâzânî, Şerĥu’l-ǾAķāǿid, İstanbul 1310, s. 16; Taşköprizâde, Miftâĥu’s-saǾâde, Beyrut 1405/1985, II, 134; İbnü’l-İmâd, Şeźerât, II, 303; Abdurrahman Bedevî, Meźâhibü’l-İslâmiyyîn, Beyrut 1979, I, 492-502; W. Montgomery Watt, İslâm Düşüncesinin Teşekkül Devri (trc. E. Ruhi Fığlalı), Ankara 1981, s. 380-382; Rosalind W. Gwynne, “Al-Jubba’i, al-Ash’ari, and the three brothers: The uses of fiction”, MW, LXXV/3-4 (1985), s. 132-161; Avni İlhan, “Aslah”, DİA, III, 495.
  • Ne garip şeydir bilgi! Zihne kayadaki yosun misali yerleşti mi, bir daha ayrılmaz ordan
    Mary Shelley
    Sayfa 129 - Türkiye İş Bankası
  • Yunus Emre’den, Pir Sultan Abdal’dan sonra XVIII. yüzyıldan itibaren, Halk şiirine bir de Karacaoğlan kıvamı gelecektir. Zaten Halk şiirinin en önemli dorukları bu üçüdür. Gün geçtikçe daha iyi anlaşılıyor bu.
    XIII., XIV., XV. yüzyıllar Yunus Emre’nindir.
    XVI., XVII., XVIII., hatta XIX. yüzyıllara Pir Sultan’ın şiiri hâkimdir.
    Ayrıca Karacaoğlan şiiri de XVII. XVIII. ve XIX. yüzyıllarda etkilerini dağıtarak sürer.
  • #35866947
    Kâğıt Avrupa’ya 1500 yıl sonra girdi ama, asıl uygarlığını orda kurdu. Bir süredir çevirmekte olduğum yapıtında Pierre Brizon bunu şöyle açıklıyor: “Ortaçağ sanayileri üstüne tam bir fikir edinmeksizin kitap zanaatları konusunu ele alamayız. XIII. ve XIV. yüzyıllarda Rönesans’ın taşıyıcısı olarak önemli bir rol oynayacak olan ‘bez kâğıt’ın yaygınlık kazandığı görülüyor. Bez kâğıt, eski parşömenin yerini tam tutmasa da, gömlek giymenin genelleşmesi sayesinde sonraki yüzyılda geniş bir kullanım alanı buluyordu.”
  • Kur'an meşalesini
    Dikmek için karanlık dağlara
    Işık saçmak için dört yana
    Zeytine yağ
    İncire bal vermek için
    Gülün muştusunu vermek için
    Dağlara taşlara
    Kuşlara balıklara mercana
    İnsana
    Beni sen gönderdin
  • “Bırak soğusun,
    bırak soğusun parçaların
    tekrar bitiştiğinde
    başka bir şey olacaksın.”
  • 1. Açıkgenç, Alparslan, “İslam Ahlakı ve İslam’da Mutluluk Anlayışı”, Adıyaman Uluslararası Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyumu, 2013, s. 14-30.
    2. Akdoğan, Ali, “Bireysel ve Toplumsal Hayatta Ahlaka Olan İhtiyaç ve İslam”, EKEV Akademi Dergisi - Sosyal Bilimler -, 2004, cilt: VIII, sayı: 18, s. 179-194.
    3. Algül, Hüseyin, “Hz. Peygamber'in Ahlakı ve Adabı”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet Dergisi], 1989, cilt: XXV, sayı: 4, Özel Sayı, s. 81-91.
    4. Altıntaş, Hayrani, “İslâm Ahlâkı ve İnsanî Davranışlar”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1997, cilt: XXXVI, s. 15-27.
    5. Altundağ, Mustafa, “Kuran Vahyinin İlk Mesajlarında Ahlaki Boyut”, Bakü Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesinin İlmî Mecmuası, 2004, cilt: I, sayı: 2, s. 109-149.
    6. Ateş, Mustafa, “Resûlullah’ın Örnek Ahlâkı”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet Dergisi], 1992, cilt: XXVIII, sayı: 3, s. 3-28.
    7. Aydın, İbrahim Hakkı, “Hz. Peygamberin Ahlakında Evrensellik”, VIII. Kutlu Doğum Sempozyumu: (Tebliğler), 18 Nisan 2005, 2006, s. 41-54.
    8. Baysa, Hüseyin, “Hz. Peygamber Dönemindeki Sosyoekonomik Hayatta Yaşanan Dönüşümde İnanç ve Ahlakî İlkelerdeki Değişimin Etkisi”, Diyanet İlmî Dergi, 2013, cilt: XLIX, sayı: 3, s. 43-64.
    9. Bilgen, Osman, “Sahabenin İslam’ı Tercihinde Nebevi Ahlak’ın Rolü”, Adıyaman Uluslararası Safvan Bin Muattal ve Ahlak Sempozyumu, 2013, s. 393-411.
    10. Cebeci, Lütfullah, “Hz. Peygamber’in Örnek Ahlakı Çerçevesinde İslam ve Müslüman İmajı”, Müslüman İmajı [Kutlu Doğum Haftası: 1995], 1996, s. 233-257.
    11. Cerrahoğlu, İsmail, “Peygamberimizin Örnek Ahlakı ve İnsanî Esaslar”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet Dergisi], 1992, cilt: XXVIII, sayı: 1, s. 29-40.
    12. Çağrıcı, Mustafa, “Ahlaki Müeyyide”, İslâm Ahlakı Temel Konular Güncel Yorumlar, 2014, s. 173-198.
    13. Çağrıcı, Mustafa, “Eğitim-Ahlâk İlişkisi”, Eğitim ve Verimlilik Sempozyum Tebliğleri, 1994, s. 23-29.
    14. Çağrıcı, Mustafa, “İslâm Ahlâk Düşüncesinde Adalet”, Din ve Hayat: İstanbul Müftülüğü Dergisi, 2013, sayı: 18, s. 16-19.
    15. Çağrıcı, Mustafa, “İslam Ahlakı’nın Temel Kaynakları”, Türkiye IV. Dini Yayınlar Kongresi: Dini Klasikler: Tebliğler-Müzakereler (30-31 Ekim 2009 / Ankara), 2011, s. 209-235.
    16. Çağrıcı, Mustafa, “Kur’an ve Ahlak”, Kur’an ve tefsir araştırmaları / Sadreddin Gümüş ...[ve öte.].- 2. c. (349 s.), 2000, s. 171-187.
    17. Çaksu, Ali, “İslam ve Ahlak Felsefesi: “Kötülükten Sakındırma” Prensibinin Yardıma Koşmaya Etkisi”, Kelam Araştırmaları Dergisi, 2013, cilt: XI, sayı: 2, s. 11-22.
    18. Çetintaş, İbrahim, “İslâm Medeniyetinin Kırılan Dinamiği: Ahlâk”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014, cilt: XII, sayı: 23, s. 85-114.
    19. Dar, B. A., “Kur’an’ın Ahlaki Öğretileri”, çev. Fatma Bostan, İslam Düşüncesi Tarihi, 1990, cilt: I, s. 185-209.
    20. Davudi, Muhammed, “Peygamber ve Ehl-i Beyt’in Sünnetinde Ahlaki Eğitimin Hedefi”, çev. Nurcan Altun, Misbah: İslamî Düşünce ve Araştırma Dergisi, 2012, cilt: I, sayı: 2, s. 125-135.
    21. Demirel, Ahmet, “Hz. Peygamber ve Birlikte Yaşama Ahlakı”, Farklı İnanç ve Kültürlerle Bir Arada Yaşama Ahlâkı, 2015, s. 93-98.
    22. Doğan, Lütfi, “Peygamberimiz Hazret-i Muhammed'in Ahlakı”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet İşleri Başkanlığı Dergisi], 1970, s. 18-28.
    23. Durmuş, Zülfikar, “Kur’ân’a Göre İnsanın İlişkilerinde Sorumlu Olduğu Temel Ahlâkî İlke: Ahde Vefâ”, Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi _ [http://www.dinbilimleri.com], 2002, cilt: II, sayı: 3, s. 77-95.
    24. Erdem, Hüsameddin, “İslâm Ahlâkı ve Özellikleri”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1986, sayı: 2, s. 229-234.
    25. Erdem, Hüsamettin, “İslam Ahlakında Hak ve Vazife”, İslâm Ahlakı Temel Konular Güncel Yorumlar, 2014, s. 125-146.
    26. Erkaya, Musa, “Hz. Peygamber (S.A.V)’in Örnek Ahlâkının Günümüze Taşınmasında Hadis/Sünnetin Rolü”, Modern Çağda Ahlak Sempozyumu, 7-8 Mayıs 2010 Konya,', s. 327-364.
    27. Görmez, Mehmet, “Ahlak ve Hadis”, İslam’ın Anlaşılmasında Sünnetin Yeri ve Değeri, Kutlu Doğum Sempozyumu 2001, 2003, s. 577-586.
    28. Güneş, Yusuf, “İslam Ahlakının Temel Özellikleri, EKEV Akademi Dergisi - Sosyal Bilimler -, 2011, cilt: XV, sayı: 49, s. 93-104.
    29. Gür, Süleyman, “Kur’ân’a Göre Müslüman Gençte Bulunması Gereken İki Önemli Ahlaki Değer: İffet ve Haya”, Uluslararası Gençlik ve Ahlâk Sempozyumu Bildiriler, 6-7-8 Ekim 2016, 2016, cilt: II, s. 1035-1046.
    30. Hoşab, Fahri, “Hz. Peygamber’in Hadislerinde Ahlâk Mefhumu”, Uluslararası Gençlik ve Ahlâk Sempozyumu Bildiriler, 6-7-8 Ekim 2016, 2016, cilt: I, s. 321-327.
    31. İpek, Muammer, “Hz. Muhammed”in Eğitimciliği, Ahlakı ve Kişiliği Üzerine”, Toplum Bilimleri Dergisi, 2014, cilt: VIII, sayı: 16, s. 321-331.
    32. Karaman, Hüseyin, “İslam Ahlakının Kaynakları”, İslâm Ahlakı Temel Konular Güncel Yorumlar, 2014, s. 51-68.
    33. Kaya, Mahmut, “Çağlar-üstü Bir Değer Olarak Ahlâk”, İslâmî Sosyal Bilimler Dergisi, 1995, cilt: III, sayı: 3, s. 123-128.
    34. Kharchafi, Muhammed, “el-Vahy ve Mealim Mine’l-Ahlak ve’l-Kıyem li-Rasulillah Sallallahu Aleyhi Vessellem fi’l-Kur’an ve’s-Sireti’n-Nebeviyye”, Vahyin Nüzulünün 1400. Yılında Hz. Muhammed (s.a.v) -Milletlerarası İlmi Toplantı-, 2011, s. 17-46 [“Kur’an-ı Kerim ve Siyer-i Nebevi’de Vahiy, Peygamber’e (s.a.v) Ait Ahlaki Yol İşaretleri ve Değerler”, Vahyin Nüzulünün 1400. Yılında Hz. Muhammed (s.a.v) -Milletlerarası İlmi Toplantı-, 2011, s. 47-72].
    35. Kılıç, Recep, “İslam Ahlakının Tanımı ve Kapsamı”, İslâm Ahlakı Temel Konular Güncel Yorumlar, 2014, s. 17-48.
    36. Kılıç, Ünal, “Hz. Peygamber’in Ahlâkı ve Güzel Ahlâka Verdiği Önem”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2009, cilt: 13, sayı: 1, s. 79-97.
    37. Koca, Suat, “Hadis Rivayetlerinde Ahlak Kavramı: Literal-Semantik Bir Analiz”, İslami Araştırmalar, 2016, cilt: XXVII, sayı: 2, s. 173-182.
    38. Koçyiğit, Talât, “Peygamberimiz (s.a.s)’in Ahlakı Kur'an İdi”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet İşleri Başkanlığı Dergisi], 1971, cilt: X, sayı: 108-109, s. 156-159.
    39. Kutluer, İlhan, “Yeni Bir Ahlaki Bilgeliğe Doğru: İslam Ahlakının Nazari Boyutları Üzerine Bazı Mülahazalar”, Çağımızın Ahlak Bunalımı ve Çözüm Arayışları -Milletlerarası Tartışmalı İlmi Toplantı-, 24-26 Nisan 2009, 2009, s. 137-178.
    40. Martı, Huriye, “Hz. Peygamber’i Ahlâkî Bir Model Olarak Benimsemenin Önündeki Engeller Üzerine”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014, cilt: XXIII, sayı: 1, s. 1-12
    41. Mutluel, Osman, “İslam Düşüncesinde Ahlaki Bir Kavram Olarak Ortayol”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi = Journal of Social Sciences, 2012, cilt: XII, s. 239-253.
    42. Oktay, Ayşe Sıdıka, “Hz. Muhammed’in İslâm Ahlâkının Örneği Olmasının Ahlâk Düşüncesi Bakımından Önemi”, VII. Kutlu Doğum Sempozyumu: Teblilğler, 19 Nisan 2004 [Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi], 2006, s. 165-174.
    43. Okumuş, Mesut, “Hz. Peygamber'in Örnek Ahlaki Kişiliğinden Kesitler”, Diyanet İlmi Dergi, 2003, cilt: XXXIX, sayı: 2, s. 29-52.
    44. Önal, Recep, “Kur’an’da Îmânî ve Ahlâki Bir Tavır Olarak Sabır”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2008, cilt: XII, sayı: 2, s. 439-466.
    45. Özdemir, Abdurrahman” “Peygamberlik Misyonu, Hz. Peygamber ve Örnek Ahlakı”, Örnek İnsan Hz. Muhammed, 2006, s. 217-227.
    46. Özdeş, Talip, “Ahlak-Vahiy İlişkisi ve Kur’an’da İman-Ahlak-Amel Bütünlüğü”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2006, cilt: X, sayı: 2, s. 5-21.
    47. Özdeş, Talip, “Kur’an’da İman-Ahlak İlişkisi”, Konya’da Kur’an Günleri, IX. Kur’an Sempozyumu Kur’an’da Ahlâkî Değerler, 14-16 Nisan 2006/Konya, 2007, s. 79-94.
    48. Özgün, Hüseyin, “Peygamberimizin Yüce Ahlakı”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet İşleri Başkanlığı Dergisi], 1970, cilt: IX, sayı: 102-103, s. 386-388.
    49. Özgün, Hüseyin, “Peygamberimizin Yüce Ahlâkı”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet İşleri Başkanlığı Dergisi], 1971, cilt: X, sayı: 104-105, s. 33-36.
    50. Polat, Selahaddin, “Hadislerle Resulullah'ın Ahlakından Örnekler”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet Dergisi], 1977, cilt: XVI, sayı: 4, s. 197-215.
    51. Polat, Selahaddin, “Hadislerle Resulullah'ın Ahlakından Örnekler”, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet Dergisi], 1977, cilt: XVI, sayı: 5, s. 261-281.
    52. Reçber, Mehmet Sait, “Kur’an ve Ahlâk Metafiziği”, Konya’da Kur’an Günleri, IX. Kur’an Sempozyumu Kur’an’da Ahlâkî Değerler, 14-16 Nisan 2006/Konya, 2007, s. 53-68.
    53. Salih, Muhammed Mustafa Muhammed, “Sıfatü’n-Nebi Sallallahu Aleyhi Vessellem ve Ahlakuhu ve Hayatuhu min Hilali’l-Kur’ani’l-Kerim”, Vahyin Nüzulünün 1400. Yılında Hz. Muhammed (s.a.v) -Milletlerarası İlmi Toplantı-, 2011, s. 199-240.
    54. Sandıkçı, S. Kemal, “İslam Ahlak Öğretisinin Temel Dayanağı Olarak Sünnet”, İslam’ın Anlaşılmasında Sünnetin Yeri ve Değeri, Kutlu Doğum Sempozyumu 2001, 2003, s. 51-64.
    55. Saruhan, Müfit Selim, “İslam Ahlâkında İsraf ve Cimriliğin Tedavisi”, İslâmî Araştırmalar, 2003, cilt: XVI, sayı: 4 [İslâm ve İktisat -I-], s. 640-647.
    56. Saruhan, Müfit Selim, “Kur’an’da Din Ahlâkı Kur’an’ın Öngördüğü İdeal Din ve Dindarın Özellikleri -Bir Kavram Denemesi-”, Dinî Araştırmalar, 2000, cilt: III, sayı: 8, s. 189-198.
    57. Şahin, Hasan, “Hz. Peygamber ve Ahlak”, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1994, sayı: 5, s. 441-446.
    58. et-Tancî, Muhammed b. Tavît, “Ahlakın Önemi ve İslam Dinine Göre Temelleri I”, İslam Düşüncesi Üzerine Makaleler, 2011, s. 393-396.
    59. et-Tancî, Muhammed b. Tavît, “Ahlakın Önemi ve İslam Dinine Göre Temelleri II”, İslam Düşüncesi Üzerine Makaleler, 2011, s. 397-402.
    60. Tanci, Muhammed, “Ahlâkın Önemi ve İslâm Dinine Göre Temelleri”, İslâm Medeniyeti, 1973, cilt: III, sayı: 33, s. 3-8 [ “Ahlakın Önemi ve İslâm Dinine Göre Temelleri I”, Düzenleyen Ebru Koçak, e-Makâlât Mezhep Araştırmaları, 2011, cilt: IV, sayı: 1_[Muhammed b. Tavît et-Tancî özel sayısı], s. 393-396; “Ahlakın Önemi ve İslâm Dinine Göre Temelleri II”, Düzenleyen Ebru Koçak, e-Makâlât Mezhep Araştırmaları, 2011, cilt: IV, sayı: 1_[Muhammed b. Tavît et-Tancî özel sayısı], s. 397-402].
    61. Tartı, Nevzat, “Dindarlık ve Ahlak İlişkisi”, IV. Din Şurası Tebliğ ve Müzakereleri 12-16 Ekim 2009 Ankara, 2009, cilt: I, s. 349-361.
    62. Tohar, Ruhi, “İslâm Ahlâkı”, Kur’an Mesajı: İlmi Araştırmalar Dergisi, 1999, cilt: II, sayı: 13,14,15, s. 207-215.
    63. Türkgülü, Mustafa, “İslam Ahlak Öğretisinin Sünnet Boyutu”, Diyanet İlmi Dergi, 1999, cilt: XXXV, sayı: 3, s. 103-116 [Türkgülü, Mustafa, “İslâm Ahlâk Öğretisinin Sünnet Boyutu”, Diyanet İlmi Dergi, 2007, cilt: XLIII, sayı: 3, s. 109-124].
    64. Türkgülü, Mustafa, “İslâm Ahlakı ve Kur’anın Ahlaki Öğretisi Üzerine Bir İnceleme”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1996, sayı: 1, s. 179-206.
    65. Uysal, Enver, “Dindarlığın Ahlâkî Temeli Üzerine Bazı Düşünceler”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2005, cilt: XIV, sayı: 1, s. 41-59 [Uysal, Enver, “Dindarlığın Ahlâkî Temeli”, Dindarlık Olgusu (Sempozyum Tebliğ ve Müzakereleri) [25-26 Aralık 2004, İSAM Konferans Salonu, Üsküdar-İSTANBUL], 2006, s. 85-95].
    66. Ürkmez, Ahmed, “Hadis-Ahlâk İlişkisinin Literatürdeki Yansımaları (Hadis Mecmualarının Ahlâk Bölümleri ve Müstakil Eserler Üzerine Bir İnceleme)”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2008, sayı: 25, s. 137-168.
    67. Yalçın, Mikdad, “İslam'da Ahlak Anlayışı”, çev. S. Hayri Bolay, Diyanet İlmi Dergi [Diyanet Dergisi], 1976, cilt: XV, sayı: 5-6, s. 298-315.
    68. Yaman, Ahmet, “İslam Ahlakının Ameli Boyutu: İlkeler ve Uygulamalar”, Çağımızın Ahlak Bunalımı ve Çözüm Arayışları -Milletlerarası Tartışmalı İlmi Toplantı-, 24-26 Nisan 2009, 2009, s. 191-218.
    69. Yaman, Ahmet, “Kur’an’da Yasamanın Arka Planı Olarak Ahlak”, Konya’da Kur’an Günleri, IX. Kur’an Sempozyumu Kur’an’da Ahlâkî Değerler, 14-16 Nisan 2006/Konya, 2007, s. 169-180.
    70. Yaran, Cafer Sadık, “İslama Göre Ahlaki Davranış ve Kıstasları”, İslâm Ahlakı Temel Konular Güncel Yorumlar, 2014, s. 71-96.
    71. Yenibaş, Hasan, “Peygamberimizin Davranışlarının Ahlakî Temelleri”, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2011, cilt: XIII, sayı: 1, s. 123-142.
    72. Yıldırım, Enbiya, “Hz. Peygamber Örnekliğinde İnanç-ahlâk Bütünlüğü”, Hz. Muhammed ve evrensel mesajı sempozyumu, 20-22 Nisan 2007 [İslami İlimler Dergisi Yayınları], 2007, s. 93-104.
    73. Yıldırım, Enbiya, “Hz. Peygamber Örnekliğinde İnanç-Ahlâk Bütünlüğü”, Hz. Muhammed (sav) ve Mesajı, 2014, s. 125-136.
    74. Yüksel, Emrullah, “Hazreti Muhammed’in Getirdiği Ahlâkın Cihanşumüllüğü”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1986, sayı: 7, s. 77-85.
    Not: Bu makalelere http://ktp2.isam.org.tr adresinden ulaşılabilir.